Wielki Skok.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
Wielki Skok Naprzód (Wielki Skok) - kampania polityczno-gospodarcza przeprowadzona w latach 1958-1962 w Chińskiej Republice Ludowej. Zakładała szybkie przekształcenie Chin z zacofanego kraju rolniczego w czołową potęgę przemysłową. Pomysłodawcą tej kampanii był Mao Zedong, a realizowała ją Komunistyczna Partia Chin.
Impulsem do Wielkiego Skoku było odkrycie przez Komunistyczną Partię Chin, że wcześniej stosowany stalinowski model rozwoju przemysłowego (Pierwszy Plan Pięcioletni 1953-1957) nie pasuje do warunków chińskich. Mao Zedong postanowił zwiększyć produkcję rolną poprzez mobilizację wiejskiej siły roboczej, czyli głównego bogactwa posiadanego przez Chiny.
edytuj Założenia Wielkiego Skoku
Podstawowe hasło Wielkiego Skoku brzmiało: „więcej, lepiej, prędzej i taniej”, a zamierzenia były następujące :
- Wykorzystanie chłopów do ulepszania systemów irygacyjnych, urządzeń przeciwpowodziowych i osuszania bagien (co przywodzi na myśl gigantyczne roboty publiczne z czasów cesarskich, jak budowa Wielkiego Muru czy Wielkiego Kanału);
- Wzrost produkcji rolnej z jednostki ziemi – dzięki większej liczbie rąk, lepszej organizacji chłopów w komunach, a później także poprzez zakończone niepowodzeniem absurdalne pomysły zwiększenia gęstości zasiewu czy międzyrzędowego sadzenia innych płodów. W wyniku kolektywizacji w 2 tysiącach powiatów utworzono 70 tysięcy komun. W komunach tych było 750 tysięcy brygad, z których każda, o wielkości mniej więcej wsi, obejmowała około 220 gospodarstw i 1000 osób;
- Rozwinięcie lokalnego drobnego przemysłu produkującego towary konsumpcyjne oraz na potrzeby rolnictwa;
- Wytop stali w przydomowych i przyzakładowych prymitywnych dymarkach – 100 milionów ludzi wzięło udział w tej „bitwie o stal”, mającej uczynić z Chin światową potęgę w produkcji stali. W związku z tym, że każdy obywatel Chin musiał zająć się wytopem stali, brakowało rąk w rolnictwie. Kłopoty powiększał fakt, że metalowe narzędzia rolnicze zostały przetopione. Jakość produkowanej w chałupniczych warunkach stali pozostawiała jednak wiele do życzenia: w zasadzie, wytapiano nie stal, lecz marnej jakości żeliwo, przez swoją kruchość nieprzydatne dla budownictwa, eksportu i rozwoju przemysłu.
edytuj Klęska Wielkiego Skoku
Do planowania Wielkiego Skoku nie zaangażowano ekonomistów ani intelektualistów, ponieważ już wcześniej, w wyniku Kampanii Przeciwko Prawicowcom (1957-1958), kilkaset tysięcy wykwalifikowanych pracowników zostało napiętnowanych jako wrogowie ludu.
W każdej miejscowości gorliwe kadry partyjne formułowały ambitne zamierzenia Wielkiego Skoku. Następnie, niezależnie od rzeczywistej, coraz bardziej tragicznej, sytuacji, realizację owych całkowicie nierealistycznych celów wykazywano w raportach posyłanych wyżej. Nic więc dziwnego, iż państwowe statystyki pokazały podwojenie produkcji żywności i zbiorów bawełny w ciągu jednego 1958 roku. Na tej podstawie Komitet Centralny wyznaczył wysokie obowiązkowe dostawy na rok 1959. W efekcie zboże zabierano ze wsi wtedy, gdy chłopi mieli największe trudności ze zbiorami, a siła robocza została przerzucona do robót publicznych. Równocześnie, w latach 1958-1962 Chiny nawiedzały na przemian susze i powodzie. Dopiero w 1960 roku zorientowano się, że gospodarka znajduje się w ruinie, a wielu chłopów głoduje.
Oficjalnie władze za katastrofę obwiniały pogodę, mówiąc o "Trzech gorzkich latach". Liczbę ofiar oceniały na 14 milionów. Obecnie szacuje się, że w latach 1958-1960 co najmniej 20-30 milionów ludzi straciło życie na skutek głodu i niedożywienia. Najwyższe szacunki mówią nawet o 46 milionach ofiar. Innym skutkiem Wielkiego Skoku było drastyczne zmniejszenie się powierzchni lasów w Chinach (drewno wykorzystywano do palenia w prymitywnych dymarkach).
Katastrofa Wielkiego Skoku przyczyniła się do wzrostu migracji ze wsi do miast. W miastach zaś próby wyprowadzenia gospodarki na prostą i redukcje wydatków spowodowały bezrobocie i konieczność zapanowania nad migracjami. Władze wprowadziły wówczas program pełnej rejestracji gospodarstw domowych oraz restrykcyjny system zameldowania (hukou), uniemożliwiając niekontrolowane przemieszczanie się ludności. Wzmocniono powiązania pracownika z „jednostką pracy” danwei, która prócz poborów zapewniała mieszkanie, kartki żywnościowe, subsydiowane jedzenie i inne podstawowe artykuły. Danwei odpowiadała za całokształt życia społecznego: opiekę zdrowotną, socjalną, wypoczynek i życie polityczne.
Brak jednomyślności w KPCh co do sposobu likwidacji skutków Wielkiego Skoku spowodował „walkę dwu linii”. Zwolennicy specjalistycznego zarządzania, jak Liu Shaoqi i Deng Xiaoping, opowiedzieli się za przywróceniem indywidualnej motywacji ekonomicznej w rolnictwie poprzez zezwolenie na uprawę prywatnych działek i sprzedaż płodów na lokalnych rynkach. Natomiast Mao Zedong i jego poplecznicy wzywali do odnowienia działań ideologicznych i walki klas. W rezultacie Mao został chwilowo odsunięty od władzy. Równocześnie starano się naprawiać skutki Wielkiego Skoku i stan gospodarki chińskiej stopniowo się poprawiał. Trwało to do połowy lat sześćdziesiątych, gdy Mao Zedong powrócił na scenę polityczną i rozpętał Rewolucję Kulturalną aby rozprawić się z przeciwnikami politycznymi.