Wellington (Nowa Zelandia).html



Artykuł ten został zgłoszony jako kandydat na "Dobry artykuł". Weź udział w dyskusji na ten temat.

Ten artykuł dotyczy stolicy Nowej Zelandii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Współrzędne: 41°17'20" S 174°46'38" E-41.2888889 174.7772222 (Wellington)

Wellington
Herb Wellington
Panorama miasta na tle Cieśniny Cooka
Państwo	Nowa Zelandia
Region	Wellington
Burmistrz	Kerry Prendergast
Powierzchnia	290[1] km²
Położenie	41° 17' 20 '' S 174° 46' 38 '' E
Ludność (2008) • liczba ludności • aglomeracja	183.900 381.900[2]
Kod pocztowy	6000 grupa, 5000 grupa, 5300 seria
Miasta partnerskie	Sydney, Australia Pekin, Chiny Xiamen, Chiny Sakai Japonia Harrogate. Wielka Brytania Chania, Grecja
Położenie na mapie Nowej Zelandii Wellington
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Zdjęcie satelitarne okolic Wellington: (1) Wellington; (2) Lower Hutt; (3) Upper Hutt; (4) Porirua.

Wellington – stolica Nowej Zelandii, trzecie pod względem wielkości i liczby ludności miasto w tym kraju (po Auckland i Christchurch), najgęściej zaludniona stolica w Oceanii i najbardziej wysunięta na południe stolica na świecie. Miasto znajduje się na terenie regionu Wellington, na Wyspie Północnej, w pobliżu geograficznego środka Nowej Zelandii.

Obszar miasta obejmuje zarówno tereny nizinne jak i górzyste pomiędzy dwoma cieśninami - Porirua Basin i Hutt Valley (w pobliżu Wellington znajduje się także Cieśnina Cooka oddzielająca Wyspę Północną od Południowej). Miasto i przyległe tereny wiejskie są administrowane przez cztery niezależne urzędy administracyjne. Region Wellington jest obszarem daleko rozleglejszym. Rozciąga się od półwyspu Kapiti poprzez Wairarapa aż do podnóża gór Rimutaka. Zamieszkuje go ok. 473.700 ludzi.

edytuj Nazwa

Nazwa miasta upamiętnia Arthura Wellesley, weterana Bitwy pod Waterloo i pochodzi od jego tytułu – pierwszego księcia Wellington. Tytuł dotyczy zaś angielskiego miasta Wellington usytuowanego w brytyjskim hrabstwie Somerset.

W języku maoryskim Wellington nazywany jest trojako. Nazwa Te Whanga-nui-a-Tara odwołuje się do Portu morskiego w Wellington i oznacza dosłownie „Wielki port Tara”^[3]. Druga nazwa - Pōneke to skrót od zwrotu Port Nick i oznacza maoryskie miejsce kultu (z ang. marae). Nawiązuje do niej również nazwa maoryskiego obchodu zwanego Ngāti Pōneke^[4]. Ostatnia nazwa to Te Upoko-o-te-Ika-a-Māui, oznaczająca dosłownie „Król ryb Māui” (ang. The Head of the Fish of Māui; maor. Te Upoko-o-te-Ika). Ta ostatnia nazwa jest powszechnie używana w celu określenia południowego wybrzeża Wyspy Północnej (związane jest to z legendą o maoryskim bożku Māui, który podobno zwykł łowić ryby na wybrzeżu wyspy).

Miasto jest również nierzadko nazywane Portową Stolicą (ang. The Harbour Capital), Wellywood i, dziś już rzadziej, Wietrznym Miastem (ang. Windy City).

edytuj Wellywood

Określenie Wellywood^[5] miasto zaskarbiło sobie po premierze filmu "Władca Pierścieni:Drużyna Pierścienia" w Embassy Theatre oraz po zaprezentowaniu kolejnych dwóch części sagi. W dodatku zdjęcia do filmu rbione były w pobliżu Wellington. Miasto ponadto zasłynęło z nakręcenia i wyprodukowania filmu King Kong (oba filmy reżyserii nowozelandzkiego reżysera Petera Jacksona. Nazwa Wellywood pochodzi od połączenia nazwa miast: Wellington i Hollywood, miasta uważanego za światową stolicę kina. Wytwórnie filmowe znajdują się na przedmieściach miasta, w dzielnicy zwanej Miramar.

edytuj Znaczenie miasta

Parlament nowozelandzki, znany jako The Beehive (ul pszczeli)

Pierwotny budynek Sądu Najwyższego Nowej Zelandii

Wellington jest centrum politycznym Nowej Zelandii, znajduje się tam miejscowy parlament oraz siedziby Ministerstw i Zarządów Departamentów.

W mieście znajduje się sieć teatrów i kin (m.in. Embassy Theatre, St. James Theatre), barów, kafejek i restauracji oraz lokali, dzięki którym kwitnie życie nocne (są tu liczne nocne kluby, dyskoteki itp.). Miasto jest centrum przemysłu filmowego. W Wellington znajduje się siedziby takich filarów nowozelandzkiej kultury jak:

• Muzeum Narodowe Nowej Zelandii Te Papa Tongarewa
• New Zealand Symphony Orchestra (Nowozelandzka Orkiestra Symfoniczna)
• Royal New Zealand Ballet (Nowozelandzka Sekcja Baletowa)
• Museum of Wellington City & Sea (Muzeum Miasta Wellington i morza)

Wellington plasuje się na dwunastym miejscu wśród miast świata pod względem jakości życia ludzkiego (według badania przeprowadzonego w 2007 roku przez firmę Mercer). Wśród miast anglojęzycznych Wellington zajmuje czwartą pozycję^[6].

pomnik Richarda Johna Seddona (1845-1906)

Stolicą Nowej Zelandii Wellington stał się w 1865 roku (wcześniejszą stolicą było Auckland, ustanowione stolicą przez Williama Hobsona w 1841r.). Pierwsze obrady parlamentu nowozelandzkiego w Wellington miały miejsce 7 lipca 1862 roku (jeszcze w czasie, gdy stolicą formalnie był Auckland; sam fakt odbywania posiedzeń parlamentu w danym mieście nie dawał mu prymatu w państwie i tytułu stolicy). W listopadzie 1863 premier Alfred Domett wygłosił mowę przed parlamentem, w której wyraził wolę przeniesienia stolicy z Auckland do Wellington (ang. : „... it has become necessary that the seat of government ... should be transferred to some suitable locality in Cook Strait"; “Potrzebnym stało się przeniesienie miejsca obrad parlamentu w bardziej dogodne miejsce w Cook Strait (do Wellington)”). W tym samym czasie istniało zagrożenie odłączenia się Południowej Wyspy od kolonii, gdyż odkryto tam znaczne złoża złota. Kilkunastu delegatów z Australii stwierdziło, że zmiana stolicy na Wellington jest korzystna dla kraju ze względu na przynoszący wielkie zyski port morski, a także ze względu na centralne położenie miasta. Pierwsze obrady parlamentu w Wellington jako stolicy Nowej Zelandii odbyły się 26 lipca 1865 roku. W mieście mieszkało wtedy 4900 ludzi^[7].

Ponadto w Wellington znajduje się siedziba Sądu Najwyższego oraz Supreme Court of New Zealand. Pierwotna siedziba Sądu Najwyższego została odnowiona i dzisiaj jest ponownie używana.

Government House, siedziba gubernatora z ramienia Wielkiej Brytanii, znajduje się w jednej z dzielnic Wellington, Newton, naprzeciwko Basin Reserve, narodowego stadionu do gry w rugby.

edytuj Herb Wellington

Zobacz więcej w osobnym artykule: Herb Wellington.

Parlament nowozelandzki zatwierdził Herb Wellington w 1878 r., jednak nigdy nie zrobiono tego oficjalnie. Herb przedstawia lwa, strusia i rybę walczących o tarczę. Złoty krzyż i pięć srebrnych kropek pochodzi z herbu rodu Wellesley (ku pamięci Arthura Wellesleya). Od czasu, gdy Wellington jest stolicą Nowej Zelandii, herb zawiera również symbole narodowe: statek, sukmanę oraz róg. Zwierzęta widoczne w herbie to brytyjski lew i wymarły ptak moa. Na znak, że Wellington jest najważniejszym miastem Nowej Zelandii, na herbie widnieje delfin (symbol morza) i korona (symbol przodownictwa na lądzie).

edytuj Osadnictwo

Legenda głosi, że region zajmowany obecnie przez Wellington został odkryty przez zagadkowe obecnie plemię Kupe w połowie X wieku.

Zaawansowane osadnictwo rozpoczęło się od przybycia na wyspę statku Tory wraz z kilkudziesięcioma członkami New Zealand Company (organizacji zajmującej się kolonizacją Nowej Zelandii) 20 września 1839r. Następnych 150 osadników przybyło w okolice dzisiejszego Wellington 22 stycznia 1840 roku. Pierwsi osadnicy stworzyli osadę Petone (przez pewien czas zwaną Britannia) w pobliżu rzeki Hutt. Ekspansja osadnictwa była powolna z powodu ogromnych połaci terenów górzystych wewnątrz wyspy.

edytuj Położenie, geografia

Przedmieścia Wellington

Wellington położony jest na najbardziej wysuniętym na południe wybrzeżu Wyspy Północnej w Cieśninie Cooka, która oddziela wyspy: Północną i Wyspa PołudniowaPołudniową Nowej Zelandii. W bezchmurne dni widoczny jest łańcuch górski Kaikoura z Wyspy Południowej. Na północy miasta znajduje się piaszczysta plaża. Na wschodzie rozciągają się pasma gór Rimutaka, które oddzielają Wellington od pasma rozległych równin Wairarapa, słynących ze swoich rozległych winnic.

Wellington leżąc na szerokości geograficznej 41°S jest najbardziej na południe wysuniętą stolicą świata. Region Wellington jest najbardziej zaludnionym regionem w Nowej Zelandii pomimo niewielkiej przestrzeni przeznaczonej pod budowę miejsc zamieszkania (usytuowanej pomiędzy portem a terenami górzystymi). Rejon miasta Wellington posiada niewiele przestrzeni do zagospodarowania, co spowodowało powstanie w przeszłości grupy niewielkich miasteczek w sąsiedztwie. Ponieważ miasto położone jest pomiędzy 40°S a 50°S (tzw. ryczące czterdziestki) – jest narażone na ciągłe i uciążliwe wiatry. Z tego też powodu znane jest wśród mieszkańców jako „Wietrzny Wellington” (ang. "Windy Wellington").

Miejscem pracy dla wielu mieszkańców Wellington jest dzielnica biznesowa (ang. „central business district (CBD)”), gdzie zatrudnionych jest ok. 62000 mieszkańców miasta. Życie nocne i kulturalne miasta skupia się wokół Courtenay Place, głównej ulicy Wellington, ulokowanej w południowej części dzielnicy biznesowej. Znanym w Nowej Zelandii miejscem rozrywek jest dzielnica Te Aro na przedmieściach.

Średnia zarobków mieszkańców Wellington jest najwyższa w Nowej Zelandii^[8]. Miasto posiada również największą liczbę ludzi o wyższym wykształceniu w państwie^[9].

Charakterystycznymi elementami krajobrazu Wellington jest malowniczo położony port morski oraz dzielnica z ekskluzywnymi willami (w której mieszka m.in. Peter Jackson). Dzielnica biznesowa znajduje się blisko Portu Lambdon, części Portu morskiego Wellington. Port Wellington rozciąga się wzdłuż długiego uskoku geologicznego, co można łatwo rozpoznać po prosto zarysowanym zachodnim wybrzeżu. Zachodnia część miasta jest położona kilkadziesiąt metrów wyżej niż centrum.

W centrum miasta znajduje się m.in. park oraz sieć zadrzewionych dróżek spacerowych patrolowanych przez Wellington City Council. Region Wellington posiada 500 kilometrów kwadratowych parków, rezerwatów przyrody i lasów.

Na wschodzie miasta położone jest nadmorskie przedmieście – Miramar Peninsula. Morskie wejście do miasta położone jest na wschód od tej dzielnicy i osłonięte jest płytkimi skałami (miejsce zwane Barrett Reef), gdzie w historii wiele łodzi i statków zostało uszkodzonych (tu m.in. miała miejsce katastrofa promu Wahine w 1968r., kiedy to zginęły 53 osoby).

W zachodniej części miasta znajduje się m.in. Uniwersytet Wiktorii i Ogród Botaniczny Wellington. Do obu obiektów można dojechać za pomocą kolejki elektrycznej (ang. Wellington Cable Car).

Obszar portu Wellington dzieli się na trzy wyspy : Matiu/Somes, Makaro/Ward i Mokopuna. Jedynie Matiu/Somes ze względu na swe dostatecznie duże rozmiary nadaje się do zamieszkania. Wyspę wykorzystywano jako teren obozu dla internowanych w czasie I i II wojny światowej. Obecnie jest to miejsce, gdzie oferowane jest schronienie dla zagrożonych gatunków zwierząt, podobnie jak wyspa Kapiti. Teren ten jest administrowany przez rząd Nowej Zelandii.

edytuj Trzęsienia ziemi

Okolice miasta wyróżniają się wyjątkowo dużą aktywnością sejsmiczną zważywszy nawet na nowozelandzkie standardy w tym zakresie. Główny uskok geologiczny biegnie niemal przez samo centrum miasta, a poza tym Wellington przecięte jest przez kilkaset zidentyfikowanych dotychczas innych uskoków. Mieszkańcy zwłaszcza wysokich budynków odczuwają zwykle każdego roku kilka niewielkich, trzęsień ziemi.

Miasto zostało poważnie zniszczone przez potężne trzęsienie ziemi w 1848^[10] roku i następnie w 1855. Szczególnie ważne następstwa miało trzęsienie z 1855 roku, kiedy to trzęsienia wystąpiły na uskoku geologicznym od północy po południe miasta. Było to najsilniejsze trzęsienie ziemi odnotowane w nowozelandzkiej historii^[11] (8.2 stopnia w skali Richtera). Teren dotknięty trzęsieniem został gruntownie odbudowany i przeznaczony pod urządzenie centrum biznesowego miasta, gdzie obecnie znajdują się siedziby największych firm na świecie.

edytuj Klimat

Wellington posiada 169 dni słonecznych w ciągu roku^[12].

edytuj Demografia

Sytuację demograficzną z reguły oblicza się w sposób zbiorczy dla czterech miast : Wellington, Lower Hutt, Upper Hutt i Porirua. Według danych z roku 2008, wszystkie cztery miasta mają populację równą 385,600, zaś aglomeracja miasta Wellington skupia 99% tej ludności. Pozostałe tereny są to przeważnie obszary górzyste, położone poza obszarem zurbanizowanym, często przekształcone na farmy. Jako, że statystyki dla miasta Wellington są trudno dostępne, przedstawione tutaj zostaną dane dla wszystkich czterech miast z aglomeracji Wellington.

Wynik trzyprocentowy dla ludzi powyżej osiemdziesiątego roku życia jest spowodowany zaludnieniem wyspy Kapiti, która jest w 7% zamieszkana przez ludzi w tym wieku. Struktura wiekowa dla aglomeracji Wellington najlepiej obrazuje strukturę wiekową w całym kraju.

edytuj Transport

Tunel w okolicach stacji Salamanca w 1910 roku

Transport w Wellington jest dobrze zorganizowany w porównaniu do innych regionów w kraju, uznawany za najlepszy i najpełniejszy w Nowej Zelandii. System transportu Wellington obejmuje aglomerację Wellington, tj. miasta : Wellington, Lower Hutt, Upper Hutt, Porirua, Kapiti oraz Wairarapa, które tworzą tzw. Wielki Wellington.

edytuj System transportu

edytuj Administracja

System transportu w Wellington obejmuje : autobusy, trolejbusy, pociągi, promy oraz kolejkę elektryczną (Wellington Cable Car). W I i II poł. XX wieku w stolicy kursowały również tramwaje. Serwis transportowy należy formalnie do władz miejskich, niemniej jest nierzadko subwencjonowany. Organem odpowiedzialnym za transport w Wellington jest Greater Wellington Regional Council, który płaci ok. 45 milionów dolarów nowozelandzkich rocznie w ramach zapomogi na utrzymanie systemu transportowego. Regionalne linie transportowe znane są mieszkańcom aglomeracji Wellington pod nazwą Metlink.

edytuj Użytkowanie

Wellington Railway Station

Jak wynika z badań przeprowadzonych przez Regional Council, komunikacją miejską w Wellington odbywa się rocznie ok. 35 milionów przejazdów (przez zaledwie cztery miliony ludzi w całym kraju, w tym ok. 400 tys. w aglomeracji Wellington) oraz liczba ta wzrasta na przestrzeni ostatnich lat. Wynik ten daje aglomeracji Wellington najwyższe miejsce w kraju w tej dziedzinie.

Spośród 35 milionów przejazdów z badań Regional Council wynika, że :

• 23 miliony są realizowane za pośrednictwem komunikacji autobusowej
• 11 milionów jest realizowanych za pośrednictwem pociągów
• ok. 1 milion jest realizowanych za pośrednictwem kolejki elektrycznej (Wellington Cable Car)
• 150000 jest realizowanych za pośrednictwem promów, przy czym promy mają największą tendencję zwyżkową, jeśli chodzi o użytkowanie spośród wszystkich środków komunikacji w tym regionie (w ciągu ostatnich kilku lat)

edytuj Zasoby

Według raportu Regional Council z 2006r., Wellington posiada :

• 147 wagonów kolejki elektrycznej oraz 49 stacji
• 470 autobusów (razem z trolejbusami), 2,800 przystanków autobusowych, 108 tras

Szacuje się, że 90% populacji aglomeracji Wellington podróżuje codziennie przynajmniej 500m komunikacją miejską.

Górzysty teren, na którym położone jest miasto, wywarło widoczny efekt na jego komunikacji miejskiej. Spora grupa architektów twierdzi, że Wellington jest przyjaznym miejscem dla komunikacji miejskiej, ze swoimi „korytarzami” między pagórkami i cieśninami przedzielonymi stromymi wzgórzami na obrzeżach miasta. Jednak z drugiej strony górzysty, pofalowany geologicznie teren sprawiał problemy przy budowie np. szyn kolejowych. Ponadto autobusy często mają problemy na zakrętach, gdyż ulice w Wellington są dość wąskie i krótkie, toteż należy szybko manewrować, by nie stracić panowania nad pojazdem.

edytuj Autobusy

Wellington posiada okazałą sieć linii autobusowych. Linie są administrowane przez Regional Council, który zabiega o odpowiednie opłaty od prywatnych operatorów uprawnionych do posiadania własnych autobusów. Największy operator to NZ Bus obsługujący przeważającą część miasta (w Wellington firma używa na autobusach znaku GOWellington, w obrębie Hutt Vailey znaku Valley Flyer, zaś w innych częściach aglomeracji Wellington marki Runciman Motors). W Porirua i na Kapiti komunikacją autobusową zajmuje się firma Mana Coach Services (której własnością jest marka Newlands Coach Services obsługująca przedmieścia Wellington – dzielnice: Newlands, Johnsonville, Churton Park, Paparangi i Grenada North. Większość autobusów napędzanych jest olejem napędowym.

edytuj Trolejbusy

Linia trolejbusowa w Wellington jest jedyną nadal sprawną linią na terenie Oceanii^[13]. Funkcjonuje od 1945r.

Trolejbusy są integralną partią systemu transportowego miasta Wellington. Sieć trolejbusów jest zarządzana przez GOWellington, jedną z marek korporacji NZ Bus, będącą częścią sieci transportu w Wellington, zwanej Metlink. W użyciu znajduje się 60 trolejbusów^[14].

edytuj Historia

Pierwsza linia trolejbusowa została otwarta w 1924 roku i była aktywna w latach 1924 – 1932^[15]. Kursowała między Thorndon a Kaiwharawhara. Taki sposób transportu został zastosowany z powodu przebudowy komunikacji tramwajowej (z powodu zalania torów tramwajowych przez panujące na początku lat 20. ulewy). Trolejbusy po 1932 roku zostały zastąpione przez autobusy napędzane olejem napędowym.

Trolejbusy w Wellington

Po raz drugi trolejbusy zostały wprowadzone w 1945 roku, tym razem w wersji bardziej rozbudowanej (wtedy władze miasta po raz pierwszy zdecydowały o zastąpieniu tramwajów trolejbusami). Trolejbusy były preferowane przez ludność i wywyższane nad tramwaje z powodu swojej wysokiej manewrowości i wysokiemu standardowi. Wybierano je również częściej niż autobusy napędzane benzyną lub olejem napędowym z powodu mniejszych problemów z wjeżdżaniem na strome stoki^[16] (z powodu nietypowego położenia geologicznego w Wellington wiele ulic jest stromych, np. Lambton Quay).

W okresie swojej największej świetności całkowita długość tras pokonywanych przez trolejbusy wynosiła ok. 50 km^[17]. Linia trolejbusowa kończyła się na peryferiach miasta (dzielnice: Oriental Bay, Northland i Wadestown), zaś linie w centrum miasta były dużo bardziej rozbudowane niż obecnie. Miasto w pewnym momencie posiadało 119 trolejbusów następujących firm:

• Crossley
• British United Traction
• Volvo (modele B10M i B58)

Przez długie lata system trolejbusów był zagrożony zamknięciem, przede wszystkim ze względu na koszty gruntów, które trzeba było przeznaczyć pod linie trolejbusowe. Okres popularyzacji środków transportu przyjaznych środowisku przyrodniczemu spowodował, że trolejbusy zdawały się na nowo wracać do łask. W 2007 roku władze miasta poinformowały o zakupieniu partii trolejbusów nowej generacji^[18]. Nowe pojazdy zostały zbudowane przez firmę Designline w Ashburton. Trolejbusy te posiadały więcej miejsc siedzących oraz więcej przestrzeni dla stojących pasażerów. Pojazdy zaczęły funkcjonować w ostatnim kwartale 2007 roku.

edytuj Linie

Mapa linii trolejbusowych

1. Wellington Railway Station-Island Bay

2. Wellington Railway Station-Miramar

3. Karori Park-Lyall Bay

4. Wellington Railway Station-Hataitai

5. Wellington Railway Station-Lyall Bay

6. Wellington Railway Station-Kingston

7. Wellington Railway Station-Aro St

8. Wellington Railway Station-Newtown Park Zoo

9. Wellington Railway Station-Seatoun

edytuj Pociągi

edytuj Stacje

Mapa linii i stacji kolejowych w Wellington i okolicach

Mapa kolei w regionie Wellington

Linie kolejowe w regionie Wellington

edytuj Promy

Mapa połączeń

Pomimo tego, że Wellington posiada rozbudowany port morski, jedynie zachodnie i północne wybrzeże jest gęsto zaludnione. Podróż pomiędzy tymi punktami jest często równie szybka za pośrednictwem statku, jak na własnych nogach. Czynniki te spowodowały, że transport promem miał trudne warunki rozwoju. Obecnie dwa promy pasażerskie są obsługiwane przez prywatną firmę East by West. Raz dziennie prom kursuje na trasie : centrum Wellington, Days Bay, wschodnie wybrzeżu portu, pobliże miasta Eastbourne, Seatoun od 3 kwietnia 2008. W weekendy funkcjonuje Harbour Explorer Excursion obsługujący dwie miejscowości Petone i Seatoun. Niektóre kursy mają również postój na wyspie Matiu/Somes. W I poł XX wieku promy docierały również do wybrzeży Miramar i Karaka Bay. Połączenia te zostały anulowane, kiedy zbudowano drogi dostosowane pod samochody na tamtych odcinkach.

Promy łączą również Wyspę Północną z Wyspą Południową (pokonują Cieśninę Cooka). Połączenia te nie są częścią okolicznego systemu transportowego, jednak jako, że operator miejscowy (firma Interislander) jest połączona z firmą obsługującą połączenie Wellington z miastem Picton na Wyspie Południowej (KiwiRail), promy kursują między obiema wyspami Nowej Zelandii.

edytuj Kolejka elektryczna

Wellington Cable Car

Model 3, odrestaurowany w 2005 roku

Kolejka elektryczna (ang. The Wellington Cable Car) jest ikoną Wellington. Kolejka przemierza centrum miasta oraz wzgórza dzielnicy Kelburn. Używana jest przede wszystkim przez ludzi podróżujących do pracy w dzilnicy biznesowej, turystów pragnących odwiedzić Ogród Botaniczny Wellington (ang. Wellington Botanic Garden) oraz przez studentów uczących się na Uniwersytecie Wiktorii. Linia ma długość 628 metrów i łączy ulicę Lambton Quay z Kelburn oraz biegnie niemal przez cały czas prosto. Przystanki kolejki to : Cable Car Lane, Upland Road, Clifton, Talavera i Salamanca.

Na system kolejki składają się dwie kabiny, któe startują jednocześnie z dwóch przeciwległych końców linii. Przeciętna prędkość kolejki to 18km/h (5m/s). Jeden wagonik jest w stanie pomieścić maksymalnie 100 pasażerów (30 miejsc siedzących i 70 stojących). Wagonik bez pasażerów waży ok. 13,5 tony, zaś załadowany ok. 21 t.

Kolejka jest własnością firmy Wellington Cable Car Ltd należącej do Wellington City Council. Firma Wellington Cable Car Ltd jest właścicielem przewodów, na których funkcjonują stołeczne trolejbusy. Sponsorem kolejki do końca I kwartału 2007 roku była australijska firma Transfield Services. Korporacja Wellington Cable Car Ltd jest odpowiedzialna za wszelkie sprawy dotyczące kolejki, m.in. podpisywanie kontraktów sponsorskich, zatrudnianie kierowców, sprzedaż biletów, obsługę klienta.

edytuj Muzeum

Muzeum Kolejki Elektrycznej (ang. Wellington Cable Car Museum) zostało otwarte w grudniu 2000 roku. Zostało usytuowane w oryginalnej dyspozytorni kolejki i zawiera oryginalne kabiny sprzed lat (modele 1 i 3). Model 1 jest pomalowany na czerwono i jest zachowany w oryginalnej stylistyce (model pochodzi z lat 70. XX wieku). Zachowały się również oryginalne tablice reklamowe. Model 3 został odnowiony w 2005 roku (datuje się go na 1905 rok). Do modelu został dodany dzwonek z kabiny Kolejki Elektrycznej z San Francisco (ang. San Francisco Cable Car). W latach 80. model 3 został ulokowany na placu zabaw dla dzieci w pobliżu stacji kolejki elektrycznej Salamanca.

edytuj Tramwaje

W latach 1878-1964 w Wellington kursowały tramwaje. Pierwszą linię otworzono 24 sierpnia 1878r. Pierwsza linia miała długość 4.5 km i łączyła Lambton Quay i Basin Reserve. Z początku linia tramwajowa była własnością prywatnej firmy, jednak na początku XX wieku prawa do linii zostały wykupione przez władze miasta. W 1904 roku linię rozbudowano o kolejne stacje - Aro Street, Oriental Bay, i Tinakori Road. W ciągu następnych dwóch lat dodane stacje : Newtown, Berhampore, Island Bay, Te Aro, Brooklyn. W 1907 roku wybudowano tunel do Hataitai, przez co możliwe było doprowadzenie linii tramwajowej do Kilbirnie, Miramar i Seatoun. Po 1910 roku rozbudowywanie linii tramwajowej zwolniło. W 1911 roku zbudowano linię łączącą Kilbirnie z Lyall Bay oraz połączono Tinakori Road z Wadestown. Tymczasem linia Karori została przedłużona do Parku Karori (ang. Karori Park). W 1915 roku połączono Newtown z Kilbirnie. W 1929 roku ostatnia linia została ukończona.

Północne przedmieścia Wellington, takie jak Johnsonville i Tawa nie były obsługiwane przez linię tramwajową, natomiast do tych przedmieść docierały pociągi.

Pierwszą linię (Wadestown) zamknięto w 1949 roku, zaś w następnym roku zamknięto stację Oriental Bay. W 1954 zamknięto linię Karori. W 1957 zakończono pracę odcinka od Aro Street do Brooklyn. Budowa portu lotniczego Wellington spowodowała zamknięcie stacji Miramar i Seatoun. 2 maja 1964 roku zamknięto wszystkie stacje i linie tramwajowe. W Wellington funkcjonuje Muzeum Tramwajów (ang. Wellington Tramway Museum) w dzielnicy Paekakariki.

edytuj Architektura

Budowle Wellington są mieszanką wielu stylów w architekturze z XIX i XX wieku, np. drewniane fundamenty (zastosowane np. w domu rodzinnym Katherine Mansfield), nurty stylu Art Deco (Wellington Free Ambulance) oraz elementy postmodernizmu w dzielnicy biznesowej (CBD). Najstarszy dom w Wellington to The Colonial Cottage Museum ^[33] (usytuowany na Nairn Street). Najwyższy budynek to Majestic Centre^[34] (znajduje się na ulicy Willis Street), wznoszący się na wysokość 116 metrów. Drugi najwyższy budynek w mieście to, zbudowany w stylu modernistycznym, BNZ Tower^[35]. Futuna Chapel został zbudowany jako pierwszy budynek w mieście łączący style architektoniczne różnych kultur świata i jest postrzegany jako jeden z najoryginalniejszych tworów naszego Globu.

The Bucket Fountain ("Fontanna Wiader")

Katedra św. Pawła w Wellington jest przykładem dziewiętnastowiecznej neogotyckiej budowli dostosowanej do warunków lokalnych, co widać przede wszystkim w wyborze ozdób i ornamentów. Podobnie neogotyckim kościołem jest Kościół św. Marii z Aniołami (ang. „St Mary of the Angels”). Museum of Wellington City & Sea (Muzeum Miasta Wellington i Morza) i Wellington Harbour Board Wharf Office Building (zarząd portu) są zbudowane w późnym stylu klasycystycznym. St. James Theatre (Teatr św. Jana), Opera House (największa opera w Wellington) i Embassy Theatre (teatr), zbudowane w stylu klasycystycznym, zostały odrestaurowane.

W pobliżu Civic Square, głównego placu Wellington, znajduje się Wellington Town Hall, hala koncertowa.

Biblioteka Narodowa Nowej Zelandii oraz budynek zwany w języku maoryskim Te Puni Kokili (oba usytuowane na głównej ulicy miasta – Lambton Quay) zdają się być unikalne, jeśli chodzi o estetykę i zastosowany styl architektoniczny. „Skrzydlata” część budynków parlamentu nowozelandzkiego została zbudowana w połowie lat 60. XX wieku i znana jest jako The Beehive. W pobliżu budynków Parlamentu znajduje się wydział prawa Uniwersytetu Wiktorii, który jest największym drewnianym budynkiem na półkuli południowej^[36]. Duża ilość budynków innowacyjnych zredukowała liczbę obiektów historycznych do minimum.

The Colonial Cottage Museum

Co ciekawe wiele budynków położonych w centrum metropolii ma fundamenty drewniane. Odrestaurowany w 1996 roku Parlament Nowozelandzki^[37] jest największym biurowym budynkiem zbudowanym z drewna na półkuli południowej.

edytuj Energia

Zapotrzebowanie na energię stolicy Nowej Zelandii stopniowo wzrasta, więc władze były zmuszone zastosować alternatywny dla elektrowni cieplnych sposób pozyskiwania energii. Jednym z rozwiązań są elektrownie wiatrowe, które zostały skupione w projekcie „West Wind” („zachodni wiatr”). Miasto posiada 66 turbin wytwarzających energię - łącznie 140MW^[38] (megawatów). Turbiny są ulokowane kilka kilometrów na zachód od centrum biznesowego miasta, na wzgórzu nazywanym Meridian's Quartz Hill.

edytuj Kultura i sztuka

Wellington Central Library

Wellington jest miastem uważanym za centrum kulturalne i rozrywkowe Nowej Zelandii. Jest centrum przemysłu filmowego (dzielnica Miramar), siedzibą wielu muzeów, teatrów i kin. Ponadto posiada sieć restauracji, kafejek i barów. Miasto stanowi korzenie dla wielu znanych na całym świecie grup muzycznych. Wellington jest miejscem organizacji wielu festiwalów i świąt - zarówno ogólnokrajowych jak i międzynarodowych.

edytuj Film

Wellington jest centrum krajowego przemysłu filmowego. Za sprawą takich twórców jak Peter Jackson (sławny dzięki trylogii pt. "Władca Pierścieni") i Richard Taylor stolica Nowej Zelandii stała się jednym z największych ośrodków filmowych na świecie (a konkretnie jej przedmieścia zwane Miramar, gdzie znajdują się wytwórnie filmowe). Poza wymienionymi, znani reżyserzy produkujący w Wellington to :Jane Campion, Vincent Ward, Robert Sarkies, Taika Waititi, Costa Botes, Jennifer Bush-Daumec^[39]

edytuj Muzea, instytucje kulturalne

Muzeum Narodowe Nowej Zelandii Te Papa Tongarewa

W Wellington znajdują się takie instytucje kulturalne jak:

• Muzeum Narodowe Nowej Zelandii Te Papa Tongarewa,
• Museum of Wellington City & Sea (Muzeum miasta Wellington i morza),
• Dom rodzinny Katherine Mansfield (ang. Katherine Mansfield Birthplace Museum)
• The Colonial Cottage Museum, najstarszy budynek w Wellington
• Basin Reserve (narodowy stadion do gry w rugby i znajdujące się przy stadionie muzeum)
• Muzeum Kolejki Elektrycznej (ang. Museum of Wellington Cable Car)
• Katedra św. Pawła
• Wydział prawa Uniwersytetu Wiktorii będący największym drewnianym budynkiem na półkuli południowej
• Wellington City Art Gallery.

edytuj Wyżywienie

Wellington posiada rozbudowaną sieć kawiarni i restauracji. Miasto posiada więcej kawiarni per capita (tj. na jednego mieszkańca) niż Nowy Jork^[40].

edytuj Święta kulturowe, festiwale

Miasto jest organizatorem wielu imprez kulturowych. Wellington gości m.in. New Zealand International Arts Festival (Nowozelandzki Międzynarodowy festiwal Sztuki), International Jazz Festival (Międzynarodowy Festiwal Muzyki Jazzowej), New Zealand International Comedy Festival (Nowozelandzki Festiwal Filmów Komediowych), The Wellington Folk Festival (Festiwal Muzyki Folk).

edytuj Muzyka

The Warratahs

Z Wellington pochodzą takie zespoły muzyczne jak:

• The Warratahs
• The Phoenix Foundation
• Shihad
• Fly My Pretties
• Fat Freddy's Drop
• The Black Seeds
• Fur Patrol
• Flight Of The Conchords
• Connan and the Mockasins

Ponadto powstają miejskie projekty przy współpracy Nowozelandzkiej Szkoły Muzycznej i Uniwersytetu Wiktorii.

edytuj Sztuka

Basin Reserve

W Wellington znajduje się siedziba Nowozelandzkiej Orkiestry Symfonicznej, Galeria Sztuki (City Gallery)^[41], Nowozelandzka Sekcja Baletowa, St. James Theatre. W Wellington działa stowarzyszenie zrzeszające pisarzy tzw. "nowej generacji", którego założycielem i przewodniczącym jest poeta Bill Manhire. Grupa rozpoczęła projekt "Kreatywne pisanie" na terenie Nowej Zelandii.

W latach 1936-1992 w Wellington znajdowała się Galeria Narodowa Nowej Zelandii. W 1992 roku przekształcono ją na Muzeum Narodowe Nowej Zelandii Te Papa Tongarewa.

edytuj Sport

Wellington posiada dobre warunki do uprawiania sportu oraz do organizowania wszelkich imprez sportowych. W mieście znajdują się takie obiekty jak : Basin Reserve (narodowy stadion do gry w krykieta, mający status zabytku), Westpac Stadium oraz TSB Bank Arena (kryta hala sportowa, w której odbywają się przede wszystkim rozgrywki koszykarskie).

edytuj Basin Reserve

Zobacz więcej w osobnym artykule: Basin Reserve.

Tablica wyników na stadionie Basin Reserve

Narodowy stadion do gry w rugby usytuowany jest 2km na południe od dzielnicy biznesowej, u podnóży Mount Victoria (Góra Wiktoria). Na południe od stadionu znajdują się: Government House (siedziba gubernatora Nowej Zelandii) oraz szkoła (ang. Wellington College). Na wschód od stadionu położony jest Tunel Wiktoria (ang. Mount Victoria Tunnel), zbudowany w 1931r. Znamienne jest ograniczenie ruchu w pobliżu Basin Reserve do minimum (droga w pobliżu stadionu jest jednokierunkowa).

Stadion mieści również muzeum krykieta (ang. New Zealand Cricket Museum). Muzeum zaopatrzone jest w bibliotekę z literaturą dotyczącą historii krykieta i zasad gry.

Pierwsza gra na Basin Reserve miała miejsce 11 stycznia 1868r. i toczyła się między więźniami z Mount Cook Gaol a strażnikami z tegoż więzienia. Rozgrywka zakończyła się kontuzjami wielu zawodników z powodu kamieni i żwiru tkwiącego w trawie. Po tym pierwszym spotkaniu władze miasta rozpoczęły organizację mityngów lekkoatletycznych i rozgrywek sportowych na Basin. Rozgrywki te nazwano Highland Games. Konkurencje, które wliczały się w skład mityngów to : lekkoatletyka (przede wszystkim biegi), wyścigi, taniec oraz później ścinanie drzew i wyścigi rowerowe. Podatny na nierówności grunt został odnowiony w 1872r. Pierwszy profesjonalny mecz krykieta rozegrano 30 października 1873r. między Wellington i Auckland (mecz zakończył się zwycięstwem drużyny ze stolicy). Pierwszy mecz rugby rozegrano pomiędzy Wellington a drużyną marynarzy z HMS Rosario, który ci drudzy wygrali przewagą jednego punktu.

Pierwszy mecz międzynarodowy na Basin Reserve rozegrano 24 stycznia 1930r. między Nową Zelandią a Anglią. Mecze międzynarodowe były rozgrywane na Basin do 1999, kiedy to rozgrywki przeniesiono do Westpac Stadium.

Na stadionie okazjonalnie rozgrywane są mecze piłki nożnej.

edytuj Westpac Stadium

Zobacz więcej w osobnym artykule: Westpac Stadium.

Westpac Stadium
Westpac Stadium
WestpacTrust Stadium
Lata budowy	1998 - 2000
Data otwarcia	3 stycznia 2000
Koszt budowy	$130 milionów NZD
Kraj	Nowa Zelandia
Właściciel	Wellington Regional Stadium Trust
Klub	Hurricanes, Wellington Lions, Wellington Firebirds, Wellington Phoenix, University of Otago
Pojemność	40,000 miejsc
Nawierzchnia	trawa

Westpac Stadium jest obecnie największym obiektem sportowym w Wellington. Przez mieszkańców innych miast Nowej Zelandii bywa nazywany "Ciasto" (z powodu swojego nietypowego kształtu), jednak przez wellingtonnian jest nazywany "The Stadium" (Stadion). Z kolei fani zespołu piłkarskiego Wellington Phoenix nazywają go "Pierścień Ognia" (ang. The Ring of Fire). Stadion jest usytuowany w pobliżu Stacji Kolejowej Wellington (ang. Wellington Railway Station), 1km na północ od dzielnicy biznesowej miasta. Stadion został zbudowany by zastąpić "Halę Atletyczną" (ang. Athletic Park), której wielkość i położenie (peryferia miasta) nie pozwalały na efektywne organizowanie w tym miejscu międzynarodowych rozgrywek sportowych. Stadion został zbudowany również w celu organizacji międzynarodowych spotkań w grze w krykieta. Stadion jest miejscem organizacji festiwalu muzyki rockowej pt. "Rock2Wgtn".

edytuj TSB Bank Arena

TSB Bank Arena

TSB Bank Arena to kryta hala sportowa, w której odbywają się przede wszystkim rozgrywki ligi koszykarskiej. Jest główną halą zespołu Wellington Saints. Zbudowana w 1995 roku, początkowo mieściła 3635 widzów. W 2005 roku została przebudowana i obecnie liczba miejsc siedzących wynosi 4570. Ponadto w hali odbywają się festiwale muzyczne, koncerty. Hala gościła takie zespoły jak : Faith No More Live, Radiohead, Metallica, Hi-5, Edgefest, Deep Purple, Kings of Leon, Disturbed i Westlife.

edytuj Kluby sportowe

W Wellington znajdują się siedziby takich klubów sportowych jak:

• Wellington Hurricanes - drużyna rugby union grająca w rozgrywkach Super 14;
• Wellington Lions - drużyna rugby union grająca w rozgrywkach Air New Zealand Cup;
• Wellington Phoenix - klub piłkarski grający w lidze australijsko-nowozelandzkiej lidze zwanej A-League;
• Team Wellington - drużyna piłkarska grajaca w narodowej lidze New Zealand Football Championship;
• Central Pulse - klub grający w netball;
• Wellington Firebirds i Wellington Blaze - drużyny (kolejno męska i żeńska) krykieta;
• Wellington Saints - klub koszykówki grający w Narodowej Lidze Koszykówki National Basketball League.

edytuj Rozgrywki sportowe

Rozgrywki sportowe rozgrywane w Wellington:

• Wellington Sevens - doroczny turniej rugby 7 - jednej z dwóch odmian rugby (rozgrywany na Westpac Stadium);
• World Mountain Running Championships 2005 - mistrzostwa świata w bieganiu po górach w 2005 r.;
• Wellington 500 - uliczny wyścig samochodowy rozgrywany w latach 1985-1996 (trwają próby przywrócenia wyścigu);
• Wellington Lacrosse Open - krajowy, doroczny turniej Lacrosse zainaugurowany w 2008 r.
• Wellington Cup doroczny turniej konny koni pełnej krwi angielskiej rozgrywany od 1874 na torze w Trentham;
• Capital Bowl - wielki finał dorocznych rozgrywek narodowej ligi futbolu amerykańskiego.

edytuj Osoby urodzone w Wellington

Russell Crowe

• Ivan Bootham - pisarz, poeta, kompozytor
• John Campbell - dziennikarz
• Jane Campion - zdobywczyni Oscara; reżyser
• Jemaine Clement - muzyk
• Robin Cooke
• Russell Coutts - marynarz
• Russell Crowe - aktor, zdobywca Oscara
• Rod Drury
• Lauris Edmond - poeta
• Brooke Fraser - muzyk, wokalista
• Patricia Grace - pisarz
• Ben Hana

Peter Jackson

• Peter Jackson - reżyser, zdobywca Oscara
• Lloyd Jones - pisarz
• Raybon Kan - komik
• Elizabeth Knox - pisarz, nowelista
• Ben Lummis - muzyk, wokalista
• Alan MacDiarmid - naukowiec
• Katherine Mansfield - pisarka
• Jack Marshall - były premier Nowej Zelandii
• Bret McKenzie - muzyk
• Melissa Moon - sportowiec
• Sam Morgan
• Anna Paquin - aktorka, zdobywczyni Oscara
• William Hayward Pickering - inżynier

Karl Urban

• Antonia Prebble - aktorka
• John Psathas - kompozytor
• Christopher Pugsley - pisarz
• Wynton Rufer - piłkarz
• Jonathan Sarfati - szachista, pisarz