Władysław Umiński.html

Grób Władysława Umińskiego na Powązkach; Warszawa, 24 lipca 2008

Władysław Umiński (ur. 10 listopada 1865, zm. 31 grudnia 1954), polski pisarz tworzący fantastykę naukową (nazywany często polskim Juliuszem Vernem), autor wielu książek dla dzieci i młodzieży, publicysta i popularyzator nauki. Obok Antoniego Langego i Jerzego Żuławskiego prekursor fantastyki naukowej w literaturze polskiej.

edytuj Życie

Urodził się w małym miasteczku Przedecz na Pojezierzu Kujawsko-Pomorskim w ubogiej rodzinie mieszczańskiej. Ojciec, Julian Umiński, pochodzący ze zubożałej rodziny szlacheckiej, był malarzem ; matka - Tekla z Bogdańskich - pracowała jako nauczycielka.

Władysław uczył się w gimnazjum filologicznym i szkole realnej ; ukończył studia przyrodnicze na uniwersytecie w Petersburgu. Był niespełnionym konstruktorem maszyn. Swoje pierwsze konstrukcje zaprojektował w wieku 12 lat, jednak z powodu trudnej sytuacji finansowej, w którą popadli jego rodzice, marzenia spełzły na niczym. Przeprowadzał doświadczenia w laboratorium Muzeum Przemysłu i Rolnictwa (gdzie zetknął się z Marią Skłodowską-Curie), budował w latach osiemdziesiątych XIX w. modele machin latających.

Przez całe życie borykał się z kłopotami finansowymi ; oprócz właściwej pracy pisarskiej zajmował się m. in. katalogowaniem książek w bibliotece Politechniki Warszawskiej, prowadzeniem przedstawicielstwa studzien artezyjskich, pracą jako referent w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych i Urzędzie Filmowym.

W 1889 roku założył Aeroklub w Warszawie. Sam wprowadził polską nazwę aeroplanu: samolot. Zajmował się popularyzacją nauki i techniki. Pierwszą jego książką popularnonaukową była Żegluga powietrzna (1894), w późniejszych latach opublikował ponad czterdzieści broszur i odczytów z dziedziny nauki, techniki i przemysłu. Współpracował z wieloma czasopismami - przed pierwszą wojną światową jego proza i artykuły ukazywały się w takich pismach, jak "Wieczory Rodzinne", "Tygodnik Mód i Powieści", "Kurier Codzienny", "Kurier Warszawski", "Prawda", "Czytelnia dla Wszystkich", "Miesiąc Ilustrowany". W dwudziestoleciu międzywojennym jego aktywność na tym polu osłabła, tylko kilkakrotnie publikuje w "Płomyku", "Naokoło Świata", "Moim Pisemku", "Iskrach", "Locie".

Był także autorem znanych adaptacji dzieł Gabriela Ferry'ego, A. Wildensteina, Anczyca, Friedricha Joachima Pajekena i innych. Był bliskim przyjacielem znanego polskiego wydawcy Michała Arcta. W roku 1952 został odznaczony Krzyżem Oficerskim Odrodzenia Polski za wybitne osiągnięcia w dziedzinie literatury.

edytuj Twórczość

Władysław Umiński pisał liczne odczyty popularnonaukowe, powieści przygodowe dla młodzieży, a także powieści science-fiction. Przed wojną wychowało się na nich wiele pokoleń młodych Polaków. Twórczość "polskiego Verne'a" w swej wymowie nastawiona była głównie na akcent patriotyczno-wolnościowy. Umiński biegle łączył style pisarskie Verne'a, Reida czy Coopera. Był w Polsce pionierem science fiction. Jego fantastyka, zawsze ściśle adekwatna do rozmaitych dziedzin nauk okazała się wizjonerską. To właśnie w powieściach zawierał on projekty swoich maszyn, na których realizację nie było go stać finansowo. W roku 1952 rozpoczął pracę nad nową, monumentalną powieścią Świat za lat tysiąc, która nie została jednak ukończona, ani wydana.

edytuj Bibliografia

Zwycięzcy oceanu (1891)
Balonem do bieguna (1894)
Podróż bez pieniędzy (1894)
W nieznane światy (1895, późniejsze wydania pt.: Na drugą planetę)
Wędrowna wyspa (1895)
W kraju ludożerców (1896, opowiadania: W kraju ludożerców; Bumerang; Złośliwy słoń; Mój pierwszy jaguar; Polowanie na łosie; Między gorylami)
W pustyniach Australii (1896)
Na falach Atlantyku (1897)
Od Warszawy do Ojcowa (1897)
Pioruny i błyskawice, Pogadanki naukowe (Wyd. M. Arcta, Warszawa 1897, s. 108)
Co człowiek wykształcony o elektryczności wiedzieć powinien (Wyd. M. Arcta, Warszawa 1899, s. 133)
Podróż naokoło świata piechotą. T. 1: W podobłocznych krainach (1899, dalsze tomy nie ukazały się)
Podróż naokoło Warszawy (1901)
Tajemnicza bandera i flibustierowie (1901, późniejsze wydania pt.: Flibustierowie)
Biały mandaryn (1903)
Człowiek leśny (1903)
Na szczytach (1904, współwyd.: Z odmętów morskich ; Szczęście)
Co należy wiedzieć o elektryczności, Wykład popularny , wydanie II (Wyd. M. Arcta, Warszawa 1905, s. 216)
Wygnańcy (1906)
W czarnej otchłani (1908)
Przygody małego Australijczyka (1910, cz. 1 cyklu pt. : Historia biednego chłopca w pięciu częściach świata)
W puszczach Kanady (1910, cz 2 cyklu pt.: Historia biednego chłopca w pięciu częściach świata)
W krainie wschodzącego słońca (1911, cz. 3 cyklu pt. : Historia biednego chłopca w pięciu częściach świata)
Samolotem naokoło świata (1911)
O elektryczności - wykład popularny (1911, Wyd. A.A. Paryski, Toledo, Ohio (USA), s. 132)
Krwawy chleb (1912, późniejsze wyd. pt.: Znojny chleb)
Synowie puszczy (1912)
Krzyż i półksiężyc (1913)
Po kraju (1913)
Oświetlenie współczesne(Książki dla wszystkich Nr 27, Wyd. M. Arcta, Warszawa 1903, s. 68)
Czarodziejski okręt (1916)
Krwawa dola (1918)
Przygody wojenne (1918, antydat. 1919)
W głębinach oceanu (1920)
Przygody łodzi podwodnej i inne opowiadania (1925, wznowienie opowiadań z tomu W kraju ludożerców z dodaniem opowiadania tytułowego)
Pod flagą polską samochodem naokoło świata (1929)
Zaziemskie światy (druk 1948, dystrybucja 1956)

edytuj Źródła

Andrzej Niewiadowski, Antoni Smuszkiewicz, Leksykon polskiej literatury fantastycznonaukowej, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1990, ISBN 83-210-0892-5
Polska Biblioteka Literacka
Krystyna Kuliczkowska, Władysław Umiński [w:] Obraz literatury polskiej XIX i XX wieku seria 5, t. 3 (Wydaw. Literackie, Kraków 1973)