Unia Europejska.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
.svg){kind=small}
Unia Europejska (oficjalny skrót w Polsce: UE) – powstały 1 listopada 1993 na mocy Traktatu z Maastricht gospodarczo-polityczny związek dwudziestu siedmiu[1] demokratycznych krajów europejskich[2], będący efektem wieloletniego procesu[3] integracji politycznej, gospodarczej i społecznej, a zarazem największą, najprężniejszą i unikatową formą tego typu na świecie mającą 30 % udział w światowym PKB.
Stanowi przypadek sui generis[4] w stosunkach międzynarodowych, tworem który nigdy wcześniej nie istniał w historii powszechnej i jest zupełnie nieznany historii stosunków międzynarodowych. Jest kombinacją struktur ponadnarodowych (ponadpaństwowych, uwspólnotowionych) oraz międzyrządowych (międzynarodowych)[5]. Posiada cechy zarówno organizacji międzynarodowej, jak i konfederacji (najwięcej zwolenników)[6] czy nawet państwa federalnego. Wśród teoretyków prawa, politologii i stosunków międzynarodowych trwa spór za co dokładnie można uznać Unię. Federaliści doszukują się w niej państwa. Zwolennicy teorii Europy Państw (Ojczyzn) wykazują, że jest to tylko współpraca między państwami[7]. Ścierają się zarówno odrębne wizje poszczególnych państw członkowskich[8] jak i doktryn politycznych[9]. Unia ciągle pozostaje wspólnotą i kombinacja interesów narodów, państw, regionów, grup społecznych, grup zawodowych stąd często wykorzystywana jest w celu realizacji partykularnych interesów narodowych[10] a nie ogólnoeuropejskich. W wielu sprawach jeden głos pozostaje w sferze deklaracji i życzeń a nie rzeczywistych działań[11].
Polska jest członkiem Unii Europejskiej od 1 maja 2004.
Podstawę do funkcjonowania UE stanowi Traktat o Unii Europejskiej (wersja obowiązująca Traktat z Nicei z 2001 roku, uwzględniając traktaty akcesyjne z 2003 i 2006 roku), Traktat o Wspólnocie Europejskiej (wersja obowiązująca Traktat z Nicei z 2001 roku, uwzględniając traktaty akcesyjne z 2003 i 2006 roku)[12] i Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej.
Po ratyfikacji[13] (planowo 1 stycznia 2009) Traktatu Reformującego, podstawę funkcjonowania stanowić będą: Traktat o Unii Europejskiej, Traktat o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej[14]. Duże znaczenie będzie też miała Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, choć do samego funkcjonowania nic nie wniesie. Traktat z Lizbony otwiera możliwość przyjęcia przez UE Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności[15], jednak już teraz Trybunał Sprawiedliwości uznał ten dokument (ze względu na jego fundamentalne znaczenie dla prawodawstwa europejskiego, filozofii prawa i ponieważ wszystkie kraje członkowskie UE ratyfikowały tę Konwencję) za wiążący go i mający szczególne znaczenie[16]. Osobną organizacją zostanie Euratom i podstawą jego funkcjonowania będzie Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej[17].
Spis treści
|
edytuj Filary Unii Europejskiej i jej polityka
Zobacz więcej w osobnym artykule: Trzy filary Unii Europejskiej.Unia Europejska = (Wspólnota Europejska+ Euratom[18])[19] + Wspólna Polityka Zagraniczna i Bezpieczeństwa[20] + Współpraca Sądowa i Policyjna w Sprawach Karnych (Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości)[21]
edytuj Pierwszy filar
W 2002 roku wygasł zawarty na 50 lat traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali. Obecnie obowiązujące traktaty to: Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską oraz Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej. Obowiązuje prawo wspólnotowe i współpraca ponadnarodowa.
- Wspólnota Europejska:
- unia celna
- rynek wewnętrzny
- polityka gospodarcza
- zatrudnienie i sprawy socjalne
- prawo spółek, handlowe i przedsiębiorstw
- polityka rolna
- polityka przemysłowa
- weterynaria i polityka fitosanitarna
- budżet[23]
- polityka strukturalna
- polityka handlowa
- polityka konkurencji
- polityka energetyczna
- obywatelstwo UE
- edukacja
- kultura
- polityka audiowizualna i media
- społeczeństwo informacyjne
- polityka młodzieżowa
- polityka regionalna
- ochrona własności intelektualnej
- podatki
- ochrona konsumenta
- polityka zdrowia
- badania naukowe i innowacja[24]
- ochrona środowiska
- zwalczanie nadużyć finansowych
- polityka socjalna
- polityka azylowa
- polityka imigracyjna i wizowa
- polityka telekomunikacji
- sieci transeuropejskie
- bezpieczeństwo żywności
W 2002 roku wygasł Traktat paryski i kompetencje Europejskiej Wspólnoty Węgla i Stali przejmuje Wspólnota Europejska.
edytuj Drugi filar
Zobacz więcej w osobnym artykule: Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa.
Wspólna polityka zagraniczna i bezpieczeństwa[25]. Obowiązuje prawo międzynarodowe publiczne i współpraca międzyrządowa.
- Polityka zagraniczna[26]:
- współpraca, wspólne stanowiska i działania – utrzymanie pokoju
- prawa człowieka[27]
- demokracja
- pomoc humanitarna[28]
- pomoc rozwojowa krajom trzecim
- Wysoki Przedstawiciel Unii Europejskiej ds. Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa
Zobacz więcej w osobnym artykule: Polityka zewnętrzna Unii Europejskiej.- Polityka bezpieczeństwa:
- wspólna polityka obronna
- współpraca w dziedzinie zbrojeń
- rozbrojenie
- ekonomiczne aspekty zbrojeń
- długoterminowo: europejski system bezpieczeństwa
Zobacz więcej w osobnym artykule: Polityka bezpieczeństwa Unii Europejskiej.21 członków UE jest również członkiem Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego. Rodzi to pewne komplikacje w sprawie budowy wspólnej polityki bezpieczeństwa. Główny problem to czy budować obronę unijną w oparciu o USA i NATO (ESDI), czy też może w oparciu o UZE (misje petersberskie), czy też tworzyć zupełnie nowe struktury współpracy (Europejski Cel Operacyjny z 1999 roku oraz jego uelastycznioną formułę Nowy Europejski Cel Operacyjny 2010 z 2004 roku [29]).
edytuj Trzeci filar
Zobacz więcej w osobnym artykule: Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych.Współpraca policyjna i sądowa w sprawach karnych[30]- do 1999 r. współpraca w zakresie wymiaru sprawiedliwości i spraw wewnętrznych. Obowiązuje prawo międzynarodowe publiczne i współpraca międzyrządowa.
- Obszar Wolności, Bezpieczeństwa i Sprawiedliwości[31]:
- swobodny przepływ osób
- współpraca sądowa w materii karnej[32]
- współpraca sądowa w materii cywilnej[33]
- współpraca policyjna
- walka z dyskryminacją
- walka z rasizmem i ksenofobią
- walka z narkomanią i przemytem broni[34]
- walka z przestępczością zorganizowaną
- walka z terroryzmem
- walka ze zbrodniami popełnianymi na dzieciach i z handlem żywym towarem[35]
- współdziałanie w ramach Europolu[36]
- współdziałanie w ramach Eurojustu[37]
- Europejskie Kolegium Policyjne[38]
- Europejska Sieć Sądowa ds. cywilnych i handlowych
- Europejski Atlas Sądowniczy do spraw cywilnych
- Europejska Sieć Sądowa ds. Karnych
- Europejska Agencja ds. Zarządzania Współpracą Operacyjną na Granicach Zewnętrznych
- Europejskie Centrum Monitorowania Narkotyków i Narkomanii
- Europejska Agencja Praw Podstawowych
edytuj Cele Unii
Według podpisanego w 1992 roku Traktatu o Unii Europejskiej podstawowymi celami Unii są:
- promowanie ekonomicznego i społecznego postępu poprzez zacieśnianie współpracy gospodarczej i likwidowanie barier w obrocie handlowym między państwami członkowskimi,
- wzmacnianie obrazu Unii jako jednego ciała politycznego mówiącego jednym głosem na arenie międzynarodowej poprzez prowadzenie wspólnej polityki zagranicznej,
- dążenie do stworzenia obywatelstwa europejskiego i poczucia przynależności do jednej wspólnoty u zwykłych obywateli poprzez zapewnienie jednakowych norm prawnych i pełnej swobody przepływu ludzi w obrębie Unii,
- rozwijanie obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwego traktowania, którym ma być UE poprzez wprowadzanie wspólnych norm prawnych, socjalnych i stałą poprawę poziomu życia państw uboższych.
edytuj Kompetencje Wspólnot
Co do zasady Wspólnota działa w ramach wyznaczonych jej przez Traktaty. Jednak w celu realizacji swoich celów, na podstawie artykułu 308 TWE[39] Rada UE (na wniosek KE, stanowiąc jednomyślnie, po konsultacji z PE) może podjąć działania także poza wyraźnie przyznanymi jej kompetencjami (tzw. kompetencje dodatkowe), pod warunkiem, że wszystkie państwa członkowskie wyrażą na to zgodę. W kompetencjach dzielonych i wspomagających bardzo ważną rolę odgrywa zasada subsydiarności[40].
Dziedziny wyłączone z Traktatu: własność[41], handel i produkcja broni, amunicji i materiałów wojennych[42][43].
edytuj Suwerenność państw członkowskich
Państwa nie zrzekają się swojej suwerenności a jedynie przekazują kompetencję wykonywania suwerenności organom ponadnarodowym. Uprawnienia Wspólnot Europejskich względem ich państw członkowskich nie powodują utraty suwerenności przez te państwa. Wspólnota[44] służy do realizacji wzmacniania suwerenności państw członkowskich i realizowaniu ich polityk poprzez możliwość udziału w procesie decyzyjnym i możliwość forsowania "swoich" celów i interesów na forum całej Unii- także przez małe państwa, przez co wzrasta rola, pozycja i prestiż każdego państwa członkowskiego na arenie międzynarodowej. Stanowisko sceptyków: Unia odchodzi od jednomyślności a nawet od consensusu. Pewne uzgodnienia mogą zapaść mimo jednoznacznego sprzeciwu państwa członkowskiego. Organy Unii nie pokazują pełnej reprezentacji obywateli i narodów UE (z jednej strony małe kraje są nadreprezentowane w Parlamencie i Radzie UE, z drugiej strony od Traktu Lizbońskiego niektóre małe kraje stracą reprezentację w Komisji Europejskiej).
edytuj Instytucje, organy, agencje Unii
Zobacz więcej w osobnym artykule: Instytucje Wspólnot Europejskich i organy Unii Europejskiej.Unia ma tylko jeden traktatowy organ instytucjonalny – Radę Europejską, która jednak nie ma żadnych formalnych możliwości decyzyjnych i prawotwórczych. Rada Unii, Komisja, Parlament, Trybunał i inne są instytucjami Wspólnoty Europejskiej, względnie Wspólnot Europejskich jeśli uwzględnimy Euratom[45]. Jednakże, że Wspólnota jest częścią Unii, a Wspólnota Europejska jest kontynuatorem Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, następuje wypożyczenie organów Wspólnoty przez Unię[46]. Sytuację z prawnego punktu widzenia uporządkuje Traktat Lizboński – zniknie podział na Wspólnotę i Unię.
 Przewodniczący Komisji (przyrównać można do Premiera) |
 Pierwszy Zastępca Przewodniczącego Komisji, komisarz ds. instytucjonalnych i strategii komunikacji społecznej (Wicepremier) |
 Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. przemysłu i przedsiębiorczości |
 Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz transportu |
Wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. obszaru wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości (minister spraw wewnętrznych oraz minister sądownictwa) |
wiceprzewodniczący Komisji, komisarz ds. administracyjnych, audytu wewnętrznego i przeciwko deprawacji środków publicznych |
 Komisarz ds. ekonomicznych i walutowych |
|
Komisarz rybołówstwa i gospodarki morskiej |
Komisarz środowiska |
 Komisarz ds. rynku wewnętrznego i usług |
Komisarz rolnictwa i rozwoju wsi |
Komisarz prawa konkurencji |
 Komisarz ds Stosunków Zewnętrznych i Polityki Sąsiedztwa (Minister Spraw Zagranicznych w I filarze) |
Komisarz ds. edukacji, kształcenia, kultury |
 Komisarz ds. handlu |
Komisarz ds. zdrowia |
Komisarz ds. pomocy rozwojowej i humanitarnej |
Komisarz ds. rozszerzenia |
 Komisarz ds. zatrudnienia, spraw socjalnych i równości |
 Komisarz ds. podatków i unii celnej |
Komisarz ds. budżetu i programów finansowych |
 Komisarz ds. polityki regionalnej |
Komisarz ds. energii |
 Komisarz ds. społeczeństwa informacyjnego i mediów |
Komisarz ds. badań i nauki |
 Komisarz ds. ochrony konsumenckiej |
Komisarz ds. wielojęzyczności |
.jpg) Przewodniczący Parlamentu Europejskiego (Przewodniczący Izby Niższej reprezentującej Unię jako całość i jedność) |
 Przewodniczący Rady Europejskiej (Prezydent) |
 Przewodniczący Rady Unii Europejskiej (Przewodniczący Senatu, Izby Wyższej- bo faktycznie skupia całą moc legislacji i reprezentuje poszczególne części składowe Unii lub Prezydent- bo de iure Prezydencja jest ściśle związana z RUE) |
 Sekretarz Generalny Rady Unii Europejskiej, Wysoki Przedstawiciel ds Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (Minister Spraw Zagranicznych w II filarze, Minister Obrony w II filarze) |
Przewodniczący Trybunału Sprawiedliwości (Przewodniczący Trybunału Konstytucyjnego) |
 Przewodniczący Europejskiego Banku Centralnego (Przewodniczący Banku Centralnego) |
Przewodniczący Trybunału Obrachunkowego (Przewodniczący Najwyższej Izby Kontroli) |
Przewodniczący Sądu Pierwszej Instancji (Przewodniczący Sądu Najwyższego) |
|
Europejski Rzecznik Praw Obywatelskich (Rzecznik Praw Obywatelskich) |
Przewodniczący Sądu ds Służby Cywilnej (Przewodniczący Sądu Pracy) |
Przewodniczący Europejskiego Banku Inwestycyjnego (Przewodniczący Instytucji Depozytowo-Kredytowej, odpowiednik Banku Gospodarstwa Krajowego) |
 Szef Rządu przyszłej Prezydencji, członek Troiki (Przyszły Prezydent) |
edytuj Polacy w unijnych instytucjach
|
Komisarz odpowiedzialna za politykę regionalną Danuta Hübner |
Dyrektor generalny w Radzie Unii Europejskiej Jarosław Pietras |
