UOP.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
Urząd Ochrony Państwa to istniejąca od 10 maja 1990 do 29 czerwca 2002 instytucja państwa, stanowiąca część (obok zlikwidowanych Wojskowych Służb Informacyjnych) służb specjalnych RP. UOP zastąpił zlikwidowaną Służbę Bezpieczeństwa MSW.
Spis treści |
edytuj Powstanie UOP
Ustawa o Urzędzie Ochrony Państwa została uchwalona 6 kwietnia 1990 i weszła w życie 10 maja 1990. Następnego dnia mianowano jej pierwszego szefa, którym został Krzysztof Kozłowski. W lipcu 1990 rozpoczęto proces weryfikacji. Spośród 24 tysięcy funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa do weryfikacji przystąpiło 14.038 funkcjonariuszy. Pozytywnie zaopiniowano 10.439, natomiast negatywnie – 3.595. Ostatecznie zatrudniono po weryfikacji 4,5 tysiąca osób. Dnia 31 lipca 1990 rozwiązano Służbę Bezpieczeństwa i zorganizowano Urząd Ochrony Państwa.
edytuj Organizacja
Na czele UOP stał Szef, od 1996 bezpośrednio podległy Prezesowi Rady Ministrów (wcześniej podlegał ministrowi spraw wewnętrznych).
Liczba i struktura etatów w UOP są tajne: w połowie lat 90. ich liczbę szacowano na 10 tys. Na początku lat 90. powołano delegatury Urzędu w 14 miastach Polski: Białymstoku, Bydgoszczy, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Olsztynie, Poznaniu, Radomiu, Rzeszowie, Szczecinie, Wrocławiu.
edytuj Struktura UOP
- Gabinet Szefa,
- Zarząd Wywiadu,
- Zarząd Kontrwywiadu,
- Zarząd Ochrony Ekonomicznych Interesów Państwa,
- Zarząd Śledczy,
- Biuro Analiz i Informacji,
- Biuro Bezpieczeństwa Łączności i Informatyki,
- Biuro Techniki,
- Biuro Obserwacji,
- Biuro Ewidencji i Archiwum,
- Biuro Prawne,
- Biuro Finansów,
- Biuro Kadr i Szkolenia,
- Biuro Administracyjno-Gospodarcze,
- Inspektorat Nadzoru, Kontroli i Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
edytuj Zadania
Do ustawowych zadań Szefa UOP należało:
- rozpoznawanie i przeciwdziałanie zagrożeniom godzącym w bezpieczeństwo, obronność, niezależność, całość i międzynarodową pozycję państwa,
- zapobieganie i wykrywanie przestępstw szpiegostwa i terroryzmu oraz innych przestępstw godzących w bezpieczeństwo państwa oraz ściganie ich sprawców,
- zapobieganie i wykrywanie przestępstw godzących w podstawy ekonomiczne państwa i ściganie ich sprawców,
- zapobieganie i wykrywanie przestępstw o charakterze lub zasięgu międzynarodowym, w tym nielegalnego wytwarzania, posiadania i obrotu bronią, amunicją i materiałami wybuchowymi, środkami odurzającymi, psychotropowym i lub materiałami jądrowymi i promieniotwórczymi oraz ściganie ich sprawców,
- rozpoznawanie i przeciwdziałanie naruszeniom tajemnicy państwowej,
- przygotowywanie dla najwyższych organów władzy i administracji państwowej informacji i analiz istotnych dla bezpieczeństwa państwa,
- kryptograficzna ochrona wiadomości stanowiących tajemnicę państwową i służbową, przekazywanych przez techniczne środki łączności na potrzeby organów administracji państwowej i państwowych instytucji finansowych i gospodarczych.
edytuj Sukcesy i porażki
Z założenia UOP miał być instytucją apolityczną. W praktyce często pojawiały się głosy, że UOP zanadto angażuje się w spory polityczne lub jest wykorzystywany w celach politycznych. Pierwszym głośnym tego przykładem była tzw. lista Macierewicza (1992) - lista domniemanych współpracowników UB i SB. Rok później, w marcu 1993, Jarosław Kaczyński ujawnił tajną instrukcję UOP powołującą specjalny wydział inwigilujący prawicę. UOP był także uwikłany w tzw. aferę Olina - oskarżenie premiera Oleksego o współpracę z rosyjskim agentem Władimirem Ałganowem. Duże kontrowersje wzbudziło też zatrzymanie przez UOP w 2002 szefa PKN Orlen Andrzeja Modrzejewskiego (tzw. Orlengate).
Do najgłośniejszych sukcesów UOP należała ewakuacja z Iraku zagrożonych aresztowaniem agentów CIA w czasie wojny w Zatoce Perskiej (1990) i rozpracowywanie afer Art-B i FOZZ (1991).
UOP został zlikwidowany ustawą z dnia 24 maja 2002 o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencji Wywiadu -była to realizacja obietnic wyborczych SLD. Dwie wymienione wyżej instytucje przejęły dotychczasowe zadania UOP. Z dnia na dzień zwolniono 420 funkcjonariuszy (8 proc. ogółu zatrudnionych). W kwietniu 2004 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że wszystkie artykuły ustawy likwidującej UOP, które zostały zaskarżone przez opozycję, są niezgodne z Konstytucją.
edytuj Szefowie UOP
- Krzysztof Kozłowski (11 maja 1990 – 31 lipca 1990)
- Andrzej Milczanowski (1 sierpnia 1990 – 31 stycznia 1992)
- Piotr Naimski (1 lutego 1992 – 5 czerwca 1992)
- Andrzej Milczanowski 6 czerwca 1992 – 14 lipca 1992)
- Jerzy Konieczny (15 lipca 1992–1 grudnia 1993)
- Gromosław Czempiński (1 grudnia 1993 – 9 lutego 1996)
- Andrzej Kapkowski, p.o. szefa UOP (luty 1996-23 maja 1996)
- Andrzej Kapkowski (23 maja 1996-1997)
- Jerzy Nóżka, p.o. szefa UOP 7 listopada 1997-6 lutego 1998)
- Zbigniew Nowek (6 lutego 1998 - 25 października 2001)
- Zbigniew Siemiątkowski, p.o. szefa UOP (25 października 2001- 25 kwietnia 2002)
- Andrzej Barcikowski (kwiecień 2002-czerwiec 2002)
edytuj Linki zewnętrzne
Następcy UOP:
Obecne
Cywilne: Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego • Agencja Wywiadu • Centralne Biuro Antykorupcyjne
Wojskowe: Służba Kontrwywiadu Wojskowego • Służba Wywiadu Wojskowego
Historyczne
Cywilne - II RP: Biuro Wywiadowcze MSW • Wydział Informacyjny MSW • Inspektorat Defensywy Politycznej Policji Państwowej • Policja Polityczna
PRL: RBP • MBP • KdsBP • MSW (Departament I MSW, Departament II MSW, Departament III MSW, Departament IV MSW) • Służba Bezpieczeństwa
III RP: UOP
Wojskowe - II RP: Oddział II Sztabu Generalnego WP (Biuro Szyfrów, SRI, SRS "N") • Wywiad KOP
PRL: GZI • Oddział II Sztabu Generalnego LWP • AWO • Zarząd II Sztabu Generalnego WP • WSW