Szczęsny Dettloff.html

Szczęsny Dettloff (ur. 5 października 1878 w Nakle nad Notecią, zm. 4 listopada 1961 w Poznaniu), polski historyk sztuki, duchowny katolicki, profesor Uniwersytetu Poznańskiego, członek PAN.

Był synem Wiktora (mistrza tapicerskiego) i Honoraty z Drobińskich. Uczęszczał do gimnazjum z Nakle (do 1896), następnie studiował w seminariach duchownych w Poznaniu i Gnieźnie; angażował się w działalność kół młodzieżowych, był prezesem tajnego kółka młodzieżowego im. Tomasza Zana w gimnazjum w Nakle, kierował również kołem oświatowo-politycznym w seminarium gnieźnieńskim. W 1901 przyjął święcenia kapłańskie i został wikariuszem katedry w Poznaniu oraz kapelanem biskupa pomocniczego poznańskiego. Prowadził działalność społeczno-patriotyczną. W 1910 wyjechał na uzupełniające studia; na uniwersytecie w Monachium zgłębiał historię sztuki, archeologię klasyczną i muzykologię (1910-1913), w Berlinie historię sztuki (1913), w Wiedniu historię sztuki i muzykologię; na uniwersytecie wiedeńskim obronił w 1914 doktorat na podstawie pracy Der Entwurf von 1488 zum Sebaldusgrab.

W latach 1914-1915 kierował Galerią Muzeum im. Mielżyńskich w Poznaniu. W czasie I wojny światowej aktywnie działał na rzecz utworzenia Uniwersytetu Poznańskiego, a także Szkoły Zdobniczej i Konserwatorium Muzycznego w Poznaniu. W latach 1915-1918 prowadził wykłady z historii sztuki sakralnej w seminariach duchownych w Poznaniu, Gnieźnie i Monasterze Westfalskim. Od 1918 był wieloletnim kierownikiem Muzeum Wielkopolskiego w Poznaniu. W 1919 został profesorem nadzwyczajnym Uniwersytetu Poznańskiego; wykładał historię sztuki średniowiecznej. W latach 1918-1953 i 1956-1958 kierował Katedrą Historii Sztuki, od 1924 był profesorem zwyczajnym. Po zajęciu Poznania przez hitlerowców został początkowo zakładnikiem (1939), później był wysiedlony; przebywał w Zakopanem i Nowym Targu, pracował jako urzędnik. W ramach tajnego nauczania wykładał historię sztuki na Uniwersytecie Ziem Zachodnich w Częstochowie (1944-1945). W latach 1953-1956 przebywał na przymusowej emeryturze ( było to spowodowane niepochlebnym komentarzem na temat Stalina. Za Dettloffem wstawiła się większość jego podopiecznych w tym Zofia Białłowicz-Krygierowa, która przez wiele lat miała tzw. "wilczy bilet"; znów powrócił do pracy na uniwersytecie w 1956, ale wkrótce z powodu choroby oczu musiał ograniczyć aktywność.

Zajmował się historią sztuki późnogotyckiej, muzeologią i ochroną zabytków; jest uważany za twórcę poznańskiej szkoły historii sztuki. Szczególnie wiele uwagi poświęcił twórczości Wita Stwosza, m.in. dokonując analizy porównawczej jego dorobku na tle sztuki europejskiej; zajmował się sprawą formy językowej nazwiska rzeźbiarza, opowiadając się za formą "Stosz". Badał związki artystyczne biskupa poznańskiego Uriela Górki z Norymbergą oraz zabytki śląskiej sztuki średniowiecznej (Wrocław, Kłodzko, Jelenia Góra). Zorganizował wystawę wielkopolskiej plastyki gotyckiej, był inicjatorem dużej akcji inwentaryzacyjnej zabytków parafii w Wielkopolsce. Zorganizował Komisję Historii Sztuki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk; był członkiem zwyczajnym tego towarzystwa (1915), członkiem tytularnym (1952) i rzeczywistym (1957) PAN, członkiem honorowym Stowarzyszenia Historyków Sztuki. Otrzymał również honorowe obywatelstwo Poznania (1957). Organizował coroczne wyjazdy naukowe studentów do Włoch, Austrii i Niemiec, był znany z komentowania własnych zajęć ze studentami poza uczelnią, np. w kawiarni. Brał aktywny udział w Międzynarodowym Kongresie Historyków Sztuki w Brukseli (1930).

Szczęsny Dettloff jest fundatorem i patronem nagrody przyznawanej corocznie przez Stowarzyszenie Historyków Sztuki za najlepsze prace naukowe młodych historyków sztuki, które pojawiły się w danym roku.

Ogłosił ponad 160 prac naukowych, m.in.:

Antykwariat dzieł sztuki przy księgarni św. Wojciecha (1915)
Czy Wit Stosz był w Siedmiogrodzie? (1917)
Rzeźba gnieźnieńska Wita Stwosza (1922)
Wit Stwosz czy Hans Brandt (1929)
Rzeźba polska do początku XVIII wieku (1932)
Stwosz, Stosz czy Stoss (1933)
Wit Stosz uczczony przez Norymbergę (1934)
Na marginesie wystawy dzieł Wita Stosza w Norymberdze (1934)
U źródeł sztuki Wita Stosza (1935)
Kamienny krucyfiks Wita Stosza w krakowskim kościele mariackim (1939)
Wit Stosz, jego życie i twórczość (1954)
Zagadnienie twórcze krakowskiego ołtarza mariackiego Wita Stosza (1956)
Ze studiów nad sztuką Wita Stosza (1958)
Wit Stosz (1961, 2 tomy)

Źródła:

Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983