Słownik geograficzny Królestwa Polskiego.html



Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich
Słownik geograficzny..., tom I, Warszawa 1880
Autor	Filip Sulimierski Bronisław Chlebowski Władysław Walewski i in.
Kraj wydania	Polska
Język	polski
Data pierwszego wydania	1880–1902

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, monumentalny słownik encyklopedyczny wydany w latach 1880–1902 w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego i Władysława Walewskiego; rejestrował toponimy z obszaru Rzeczpospolitej Obojga Narodów^[1] oraz niektórych terenów ościennych (np. Śląska); wielokrotnie wznawiany, stanowi cenne źródło wiadomości geograficznych, historycznych, gospodarczych, demograficznych i biograficznych.

Inicjatorem i głównym redaktorem słownika był Filip Sulimierski - redaktor "Wędrowca", magister nauk fizyczno-matematycznych b. Szkoły Głównej Warszawskiej^[2]. Razem z nim współredagowali dzieło Bronisław Chlebowski - magister nauk filologiczno-historycznych b. Szkoły Głównej Warszawskiej oraz Władysław Walewski - ziemianin, kandydat nauk dyplomatycznych Uniwersytetu Dorpackiego. Praca została opublikowana w dużym stopniu dzięki funduszom Witolda Zglenickiego uzyskanym za pośrednictwem Kasy Mianowskiego. Poszczególne tomy ukazywały się w latach 1880-1902 i były dostępne w prenumeracie pod postacią szczupłych zeszytów, których kilkanaście składało się na każdy tom.

Dzieło to, wydane pod tytułem pozwalającym uniknąć represji cenzury carskiej, stanowi opis prawie wszystkich miejscowości i innych toponimów z terenów, które obejmowała pierwsza Rzeczpospolita. W ten sposób hasła obejmują zarówno regiony, miasta, wsie i osady, jak i rzeki, jeziora i szczyty górskie. Zakresem geograficznym Słownika jest Królestwo Polskie (Kongresówka); ale również rosyjskie gubernie nadbałtyckie, zachodnie i część południowych; ziemie Prus Zachodnich i [Wschodnich; Wielkiego Księstwa Poznańskiego i Śląska pruskiego i austriackiego, Galicji, Moraw, słowackich części Węgier i Bukowiny. Hasła zawierają położenie geograficzne i administracyjne, dane statystyczno-demograficzne (w tym często wyznaniowe) oraz wiele informacji o szkołach, przemyśle i handlu, transporcie, rolnictwie. Często wiedza ta jest wzbogacona o krótki rys historyczny, nazwiska kolejnych właścicieli i urzędników (państwowych, samorządowych i wyznaniowych) lub znanych mieszkańców. Całość jest wzbogacona o cenną bibliografię.

Redaktorzy postawili przed sobą zadanie połączenia w całość danych pochodzących z trzech zaborów. Wykorzystywali do tego dane urzędowe, a także nadsyłane od amatorów lokalnej historii angażujących się dobrowolnie lub odpłatnie. Ich wkład w tworzenie dzieła jest znaczny i to redaktorzy Słownika bardzo mocno podkreślają. Materiały, które przysyłali do redakcji z wielu miejscowości, odznaczają się niejednolitą wartością merytoryczną.

Sporym utrudnieniem dla redaktorów Słownika były podziały administracyjne, różnice w stopniu kultury i metodach statystyki urzędowej spotykane na byłych obszarach Rzeczypospolitej. Uniemożliwiły one jednolite opisanie haseł, wykorzystanie map i publikacji urzędowych^[3].

Opracowanie w miarę spójnych haseł pochodzących z tak niejednolitych źródeł wymagało od redaktorów zweryfikowania i dopełnienia. W tym celu korzystali z wydawnictw dawniejszych. Pomimo to hasła nie są równomiernie zredagowane ani też wolne od opuszczeń i błędów.

Już z chwilą wydania dzieło to stanowiło wyjątkowo cenny - na skalę światową - przykład pracy encyklopedycznej. Z czasem jednak coraz bardziej doceniano ogrom pracy redaktorskiej i wydawniczej. W 1977 roku nakładem Wydawnictw Artystycznych i Filmowych wydano, wykonany techniką fotooffsetową, reprint w limitowanej, numerowanej serii 800 egzemplarzy. Dziś Słownik jest jednym z głównych źródeł do prac nad XIX wiekiem dla wielu nauk, takich jak geografia historyczna, genealogia, kulturoznawstwo, etnologia. Wiele wydawnictw kartograficznych po 1989 roku odwoływało się do Słownika dla ustalenia kresowych nazw mniejszych miejscowości. Stąd i dziś wydawane są nowe indeksy do tego dzieła oraz nowe edycje całości pod postacią reprintu lub CD-ROM.

edytuj Lista współpracowników

Lista bezinteresownych stałych i okresowych współpracowników redakcji Słownika została sporządzona w oparciu o informacje zamieszczone w przedmowie do pierwszej części dzieła^[4], napisanej przez Filipa Sulimierskiego 20 listopada 1879, oraz w sporządzonym w czerwcu 1897 zakończeniu tomu 14, w którym redaktorzy Słownika dodali, że ogólnie w pracy nad Słownikiem uczestniczyło przeszło 150 osób^[5]. Lista współpracowników sporządzona przez Zygmunta Paruckiego uzupełnia listę Słownika o kilkanaście osób, a także hierarchizuje autorów artykułów^[6]. Zygmunt Parucki wymienia tylko 38 nazwisk, a Słownik geograficzny 80. Nazwiska oznaczone gwiazdką „*” podaje również Słownik.

edytuj Lista Paruckiego

• 1. Wacław Nałkowski – zamieścił w Słowniku artykuł „Obszar geograficzny Polski historycznej” oraz artykuły o Dnieprze i Dźwinie.
• 2. Eugeniusz Romer* ze Lwowa – pracował w końcowym okresie wydawania Słownika. Dostarczył wiele notatek o niektórych dolinach, szczytach i potokach w Karpatach (Waksmundzka Dolina, Walecka Dolina, Walecki Potok, Wapienna Góra i in.).
• 3. Ludwik Krzywicki – artykuł Czerwony Bór oraz wiele miejscowości na Kurpiach (np. Dobrylas, Gontarze, Grabownica, Gruszka, Grudzic, Gzowo, Gawrychy, Gibałka)
• 4. Aleksander Jabłonowski – artykuły: Ukraina, Wołyń, Wołoszczyzna, Zadnieprze i Zaporoże

edytuj Królestwo Polskie

• 5. Bronisław Chlebowski – artykuły dotyczące Królestwa Polskiego
• 6. Józef Bliziński* – znany autor dramatyczny, przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Dostarczył opisy poszczególnych rzek, strumieni i potoków, zwłaszcza na obszarze Kielecczyzny.
• 7. Jan Chorąży* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Sporządzał opisy miejscowości w powiecie konińskim i tureckim.
• 8. Michał Witanowski* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Autor monografii Łęczycy, Kłodawy i Piotrkowa. Opracował szereg miejscowości w okolicach Łęczycy, Łowicza, Łodzi i Kielecczyzny.
• 9. R. Oczykowski* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował niektóre miejscowości w Łowickim, np. Walewice nad Bzurą, Gzinka, pow. łowicki.
• 10. Al. Palmirski* – stały współpracownik redakcji Słownika. Opracował m.in. Chmielnik, Chmielów, Chocimów (pow. opatowski), Chociszewo (pow. kolski), Gozdowo (Sierpc).
• 11. W. Winkler – opracował miejscowości znajdujące się w powiecie wieluńskim
• 12. Stanisław Majerski* (lub St. Majewski) – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował m.in. miasta: Woronce, (dopływ Bystrzycy), Wiejski Potok.
• 13. Robert Przegaliński* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował miejscowości w powiecie janowskim.
• 14. R. Bruhl – opisał miejscowości podwarszawskie.

edytuj Ziemie zaboru austriackiego

• 15. Bronisław Gustawicz* – nauczyciel geografii i historii w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika.
• 16. Maurycy Maciszewski* (1847-1917) – nauczyciel historii i geografii, stały współpracownik redakcji Słownika. Opracował m.in. Kraków, Nowy Sącz, Myślenice, Rzeszów, Krosno, Kolbuszową, Łańcut, Mielce i in.
• 17. Ludwik Dziedzicki* (1844-1903) – profesor ze Lwowa, stały współpracownik redakcji Słownika. Opracował artykuły o Przemyślu i Rudkach, Wołczkowcach, Wołczuchach.

edytuj Wielkie Księstwo Poznańskie

• 18. Edmund Callier* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował główny artykuł o Wielkim Księstwie Poznańskim oraz miejscowości w porządku alfabetycznym od M do W.
• 19. Maksymilian Studniarski* (1828-1889) – starszy nauczyciel geografii w Poznaniu. Przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował miejscowości w porządku alfabetycznym od A do M.
• 20. Władysław Łebiński* (1840-1907) – działacz polityczny, społecznik, dziennikarz, powstaniec styczniowy, przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Opracował artykuły rozpoczynające się od litery W. Pochowany na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan.

edytuj Pomorze, Mazury i Warmia

• 21. ks. Jakub Fankidejski* (1844-1883) z Pelplina – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika.
• 22. ks. Romuald Frydrychowicz* – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika.

edytuj Górny i Dolny Śląsk

• 23. Anna Nałkowska* (1862-1942)
• 24. Walerian Heck* (lub Hech) – nauczyciel historii i geografii w Gimnazjum św. Anny w Krakowie, autor historycznej mapy Polski. Przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika.
• 25. Filip Sulimierski – opisał wiele miejscowości w pierwszych tomach Słownika.
• 26. J. Parczewski – opisał niektóre miejscowości na Dolnym Śląsku.

edytuj Obszary leżące poza obecną RP

• 27. Edward Rulikowski* z guberni kijowskiej – historyk, archeolog, etnograf, członek Komisji Antropologicznej Akademii Umiejętności w Krakowie, a także członek Komisji Archeograficznej w Kijowie. Urodził się w 1825 w Motowidłówce na Ukrainie w zamożnej rodzinie ziemiańskiej. W 1880 Rulikowski podjął stałą współpracę z redakcją Słownika geograficznego. Dla tego wydawnictwa opisał szereg miejscowości na Ukrainie i Białorusi. Zmarł w roku 1900^[7].
• 28. Aleksander Jelski*, obywatel guberni mińskiej, stały współpracownik redakcji Słownika. Dostarczał dane z Polesia i Białorusi.
• 29. Gustaw Manteuffel* (1832-1916) z Rygi – baron, historyk i etnolog polski. Ze znanej inflancko-pomorskiej rodziny Manteufflów. Badacz dziejów Inflant polskich. Przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika. Dostarczał dane z Łotwy i Estonii.
• 30. Józef Krzywicki – dostarczał dane z Litwy i niektórych miejscowości leżących w Rosji.
• 31. Aleksander Dowojna-Sylwestrowicz* (1857-1911) z Łapkaś – opracowywał Litwę.
• 32. Józef Bieliński - opracowywał Litwę.
• 33. A.T. Parczewski – dostarczał informacje z Łużyc.

edytuj Pomocnicy redakcji Słownika

• 34. Henryk Sienkiewicz
• 35. Adolf Dygasiński
• 36. Aleksander Świętochowski
• 37. Wojciech Gerson*
• 38. Stefan Szolc-Rogoziński

edytuj Lista współpracowników redakcji Słownika

• 39. Jan Banzemer
• 40. Ludwik Bryndza z Woroblina
• 41. Adam Chmara – obywatel z guberni mińskiej
• 42. Chmurzyński z Radomska
• 43. Aleksander Czołowski ze Lwowa
• 44. Emilia Dobrzańska urodziła się w Rożenku i była wychowywana w dworku należącym do rodziny jej ojca Franciszka Karczewskiego. Uczęszczała do pensji sióstr Emilii i Felicji Krzywickich, działającej od 1856 w gmachu przy ulicy Kaliskiej (obecnie Słowackiego 11) w Piotrkowie. Gdy w 1881 kurator Apuchtin zamknął szkołę dla dziewcząt, jeszcze w tym samym roku zorganizowała na jej miejsce czteroklasową szkołę żeńską. Funkcjonowanie tej placówki od samego początku budziło trwogę władz zaborczych i w konsekwencji doprowadziło do jej zamknięcia po dwóch latach działalności. W 1883 pod pretekstem utworzenia stancji dla dziewcząt Dobrzańska zorganizowała prężnie działający zakład wychowawczy dla dziewcząt, w którym odbywało się ich tajne nauczanie^{potrzebne źródło}.
• 45. Stanisław Eliasz-Radzikowski (1869-1935) – syn Walerego, lekarz, z zamiłowania badacz historii oraz folkloru Tatr i Podhala
• 46. Władysław Federowicz z Okna
• 47. ks. M. Gapiński z Nawry pod Chełmżą
• 48. Karol Gerlach
• 49. C. Haller
• 50. Karol Hoffmann (lub Hofman) z Suwałk
• 51. Bolesław Kamiński Żyłłok z guberni wołyńskiej
• 52. dr Wojciech Kętrzyński z Lwowa
• 53. Władysław Korotyński
• 54. Adam Kosmowski z Wilna
• 55. Kajetan Kraszewski
• 56. Kazimierz Król
• 57. Józef Kuczyński
• 58. Kurtzman spod Rawicza
• 59. Michał Kuściński z guberni witebskiej
• 60. Wojciech Leppert
• 61. Józef Łabuński
• 62. Józef Łazowski z Sawina
• 63. Adam Łopaciński przez dłuższy czas stale pracował dla Słownika
• 64. Edward Maliszewski 1875-1928 – dziennikarz; krajoznawca; historyk
• 65. M. Marassé z Krosna
• 66. dr Eugeniusz Maryański z Jarmoliniec – stały współpracownik redakcji Słownika
• 67. hrabia Tadeusz Miączyński z Wielgiego
• 68. Ildefons Mroczkowski z Wyszek
• 69. Henryk Müldner – literat z Krakowa, autor takich pozycji: Kąpiele Schwarzenberg, węgierski Gräfenberg na Spiżu: wspomnienia z podróży odbytéj w lecie 1878 r., Warszawa: Gebethner i Wolff, 1879; Szkice z podróży po Słowacyi: z dodaniem krótkiego przewodnika, Kraków 1877; Bibliografia karpacka, „Pamiętnik Towarzystwa Tatrzańskiego”, tom I, rok 1876
• 70. Adam Napieralski – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika
• 71. J.J. Ossowski z Czerwonej (pod Ełkiem)
• 72. ks. Ostaszewski – stały współpracownik redakcji Słownika
• 73. Ostrołęcki z Lubartowa
• 74. Juliusz Ostrowski
• 75. Kazimierz Plebański z Izdebna
• 76. Klaudyusz Przedrzymirski z guberni kijowskiej
• 77. Klemens Przedrzymirski z Wołynia
• 78. Antoni Rehman ze Lwowa
• 79. Ludwik Rokossowski z guberni wołyńskiej
• 80. Bronisław Rozwadowski z Brzeżan
• 81. Zygmunt Różycki z guberni wołyńskiej
• 82. Ignacy Rychlik z Jarosławia
• 83. Adam Rzążewski (1844-1885) – historyk literatury i publicysta. Urodził się 3 listopada 1844 w Cieleśnicy na Podlasiu. W 1862 ukończył Gimnazjum Lubelskie. Do roku 1869 studiował historię i filozofię w Warszawskiej Szkole Głównej. Osiadł następnie na wsi i zajął się gospodarstwem. Zmuszony do wyjazdu za granicę przebywał w Paryżu i pod pseudonimem Aër prowadził działalność literacką jako krytyk studiów literackich oraz korespondent i współpracownik różnych pism polskich. Autor wielu rozpraw, powieści, nowel i poematów. Zmarł 8 listopada 1885 w Paryżu.
• 84. Jan Sembrzycki – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika
• 85. hrabia Józef Skarbek z Osięcin w pow. nieszawskim
• 86. Stanisław Skrzyński
• 87. Tytus Sopodźko (lub Sopoćko) (1845-1896) – obywatel z gub. mińskiej
• 88. Gustaw Szpilewski z Białegostoku
• 89. Edward Śląski (lub Slaski) z Janowa lubelskiego
• 90. Aleksander Tyszyński (1811-1880) – krytyk literacki; współzałożyciel (1841) i współredaktor „Biblioteki Warszawskiej”; 1866-1869 wykładowca Szkoły Głównej; od 1873 członek Akademii Umiejętności; przedstawiciel krytyki romantycznej (m.in. w zbeletryzowanym traktacie filozoficzno-estetycznym Amerykanka w Polsce), ewoluował ku programowi pozytywistycznemu.
• 91. E. Uściński z Maryampola
• 92. Józef Wejssenhof
• 93. Władysław Wiśniewski z Krakowa
• 94. Konstanty Wójciechowski
• 95. Tytus Żukowski – przez dłuższy czas stale pracował dla redakcji Słownika

edytuj Opis bibliograficzny

Zobacz w Wikiźródłach Słownik geograficzny Królestwa Polskiego

Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, wyd. pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, J. Krzywickiego i W. Walewskiego, Warszawa 1880-1902, t. 1-15.

• T. I Aa - Dereneczna, 1880, 960 s.
• T. II Derenek - Gżack, 1881, 943 s.
• T. III Haag - Kępy, 1882, 960 s.
• T. IV Kęs - Kutno, 1883, 963 s.
• T. V Kutowa Wola - Malczyce, 1884, 960 s.
• T. VI Malczyce - Netreba, 1885, 960 s.
• T. VII Netrebka - Perepiat, 1886, 960 s.
• T. VIII Perepiatycha - Pożajście, 1887, 960 s.
• T. IX Poźajście - Ruksze, 1888, 960 s.
• T. X Rukszenice - Sochaczew, 1889, 960 s.
• T. XI Sochaczew - Szlubowska Wola, 1890, 960 s.
• T. XII Szlurpkiszki - Warłynka, 1892, 960 s.
• T. XIII Warmbrun - Worowo, 1893, 960 s.
• T. XIV Worowo - Żyżyn, 1895, 930, 8 s.
• T. XV, cz. 1 Abablewo - Januszowo, 1900, 640 s.
• T. XV, cz. 2 Januszpol - Żyżkowo, Aleksin - Wola Justowska, 1902, 741, [2] s.

edytuj Nazwy niektórych jednostek administracyjnych

Słownik odwołuje się do nazw powiatów według poniższego spisu. Podział regionalny oraz pisownia według skorowidzu^[8].

edytuj Galicya

Zobacz więcej w osobnym artykule: Galicja.

Powiaty: bialski, bóbrecki, bohorodczański, borszczowski, brodzki, brzeski, brzeżański, brzozowski, buczacki, chrzanowski, cieszanowski, czortkowski, dąbrowski, dobromilski, doliniański, drohobycki, gorlicki, gródecki, grybowski, horodeński, husiatyński, jarosławski, jasielski, jaworowski, kałuski, Kamionka Strumiłowa, kolbuszowski, kołomyjski, kossowski, krakowski, krośnieński, limanowski, Lisko, lwowski, łańcucki, mielecki, Mościska, myślenicki, nadworniański, nisko, nowosądecki, nowotarski, pilzeński, podhajecki, przemyski, przemyślański, Rawa Ruska, rohatyński, ropczycki, Rudki, rzeszowski, Sambor|samborski, sanocki, skałacki, stanisławowski, staromiejski, stryjski, śniatyński, tarnobrzeski, tarnopolski, tarnowski, tłumacki, trębowelski, turka, wadowicki, wielicki, zaleszczycki, zbaraski, złoczowski, żółkiewski, żydaczowski, żywiecki

edytuj Gubernia grodzieńska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia grodzieńska.

Powiaty czy też ujezdy:

białostocki, bielski, brzeski, grodzieński, kobryński, prużański, słonimski, sokólski, wołkowyski

edytuj Gubernia kaliska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia kaliska.

Powiaty czy też ujezdy:

kaliski, kolski, koniński, łęczycki, sieradzki, słupecki, turecki, wieluński

edytuj Gubernia kielecka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia kielecka.

Powiaty czy też ujezdy:

jędrzejowski, kielecki, miechowski, olkuski, pińczowski, stobnicki (stopnicki), włoszczowski

edytuj Gubernia kijowska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia kijowska.

Powiaty czy też ujezdy:

berdyczowski, czehryński, czerkaski, humański lub umański, kaniowski, kijowski, lipowiecki, radomyski, skwirski, taraszczański, wasylkowski, zwinogródzki

edytuj Gubernia kowieńska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia kowieńska.

powiaty czy też ujezdy:

kowieński, nowoaleksandrowski, poniewieski, rossieński, szawelski, telszewski, wiłkomierski

edytuj Gubernia kurlandzka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia kurlandzka.

powiat mitawski

edytuj Gubernia lubelska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia lubelska.

powiaty czy też ujezdy:

powiat biłgorajski, powiat chełmski, powiat hrubieszowski, powiat janowski, powiat krasnostawski, powiat lubartowski, powiat lubelski, powiat nowoaleksandryjski, powiat tomaszowski

edytuj Gubernia łomżyńska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia łomżyńska.

powiaty czy też ujezdy:

powiat kolneński, powiat łomżyński, powiat makowski, powiat mazowiecki, powiat ostrołęcki, powiat ostrowski, powiat pułtuski, powiat szczuczyński

edytuj Gubernia mińska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia mińska.

powiaty czy też ujezdy:

borysowski, ihumeński, mozyrski, miński, nowogródzki, piński, rzeczycki, słucki

edytuj Gubernia mohilewska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia mohilewska.

powiaty czy też ujezdy:

czausowski, czerykowski, homelski, horecki, horodecki, klimowicki, mohilewski, mścisławski, orszański, rohaczewski, sieński lub sienneński, starobychowski

edytuj Gubernia piotrkowska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia piotrkowska.

powiat będziński, powiat brzeziński, powiat częstochowski, powiat łaski, powiat łódzki, powiat noworadomski, powiat piotrkowski, powiat rawski

edytuj Gubernia płocka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia płocka.

powiat ciechanowski, powiat lipnowski, powiat mławski, powiat płocki, powiat płoński, powiat przasnyski, powiat rypiński, powiat sierpecki

edytuj Gubernia podolska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia podolska.

powiaty czy też ujezdy:

bałcki, bracławski, hajsyński, jampolski, kamieniecki, latyczowski, lityński, mohylowski, olhopolski, płoskirowski lub proskurowski, uszycki lub nowouszycki, winnicki

edytuj Gubernia radomska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia radomska.

powiat iłżecki, powiat konecki, powiat kozienicki, powiat opatowski, powiat opoczyński, powiat radomski, powiat sandomierski

edytuj Gubernia siedlecka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia siedlecka.

powiat bialski, powiat garwoliński, powiat konstantynowski, powiat łukowski, powiat radzyński, powiat siedlecki, powiat sokołowski, powiat węgrowski, powiat włodawski

edytuj Gubernia smoleńska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia smoleńska.

powiaty czy też ujezdy:

bialski, krasnowski

edytuj Gubernia suwalska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia suwalska.

powiat augustowski, maryampolski, powiat sejneński, powiat suwalski, władysławowski, wiłkowiski a właściwie Wyłkowyski

edytuj Gubernia warszawska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia warszawska.

powiat błoński, powiat gostyński, powiat grójecki, powiat kutnowski, powiat nieszawski, powiat nowomiński, powiat radziejowski, powiat radzymiński, powiat skierniewicki, powiat sochaczewski, powiat warszawski, powiat włocławski

edytuj Gubernia wileńska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia wileńska.

dzisieński, lidzki, oszmiański, święciański, trocki, wilejski, wileński

edytuj Gubernia witebska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia witebska.

powiaty czy też ujezdy:

drysieński, dyneburski, lepelski, lucyński, newelski, połocki, rzeżycki, siebieski, suraski wieliski (Wieliż),

edytuj Gubernia wołyńska

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gubernia wołyńska.

powiaty czy też ujezdy:

dubieński, kowelski, krzemieniecki, łucki, zwiahelski lub nowogradwołyński, ostrogski, owrucki, rówieński, starokonstantynowski, zasławski

edytuj Prusy wschodnie

Zobacz więcej w osobnym artykule: Prusy Wschodnie.

powiat braniewski lub brunsberski (Bransberg), darkiański, powiat ełcki lub łecki (Lyck), fiszhuski, frydlądzki albo frylądzki (fyrlądzki), gąbiński albo głąbiński, gierdawski, powiat gołdapski, powiat pasłęcki czyli holądzki (Preussich-Holand), powiat iławski (Preussich-Eylau), powiat piski lub jańsborski (Johannisburg), Kłajpedzki (Memel), królewiecki, labiewski v. labiawski albo Łabiewski (Labiau), lecki (Loetzen), powiat licbarski albo świętogórski (Heiselberg), olecki lub margrabowski (Oletzko), żuławski lub nizinowy (Niederung), powiat olsztyński (Allenstein), powiat ostródzki (Osterode), pilkaleński (Pilkallen), ragnecki (Ragnit), rastemborski, powiat reszelski (Roessel), stołupiański (Stallupoehnen), powiat suski (rosenberg), powiat szczycieński lub szczycki (Ortelsburg), szyłokarczemski (Heydekrug), świętomiejski lub świętosiekierski (Heiligenbeil), tylżycki, węgoborski (Angerburg), wystrucki (Insterburg), ządzborski lub sąsborski (Sensburg)

edytuj Prusy zachodnie

Zobacz więcej w osobnym artykule: Prusy Zachodnie.

powiat brodnicki (Strasburg), powiat chełmiński (Culm), powiat człuchowski (Schlochau), powiat elbląski, powiat gdański, grudziąski, powiat kartuski, powiat kościerski (Berent), powiat kwidzyński (Marienwerder), powiat lubawski (Loebau), powiat malborski, niborski albo nidborski (Neidenburg), starogrodzki (Stargardt), powiat sztumski, powiat świecki (Schwetz), powiat toruński, powiat tucholski, powiat wałecki (Deutscherone), powiat wejherowski (Neustadt), powiat złotowski (Flatow)]]

edytuj Szląsk austryacki

Zobacz więcej w osobnym artykule: Śląsk Austriacki.

powiat bielski, bogumiński (Oldenberg), powiat cieszyński, frydecki, frysztacki, frywałdzki, skoczowski, strumieński

edytuj Szląsk pruski

Zobacz więcej w osobnym artykule: Śląsk prusko-niemiecki.

bolesławski (Bunzlau), bolkowicki (Bolkenhayn), powiat brzeski (Brieg), powiat bystrzycki (Habelschwerdt), powiat bytomski (Beuthen), powiat gliwicki albo toszecki (Tost-Gleiwitz), powiat głogowski, głupczycki (Leobschutz), górski (Guhrau), powiat grotkowski, powiat jaworski (Jauer), powiat jeleniogórski (Hirschberg), kamienogórski (Landshut), powiat kluczborski (Crenzburg), kładzki (Glatz), powiat kozielski (Kosel), powiat kożuchowski (Freistadt), powiat lignicki, powiat lubański (Lauban), powiat lubiński (Lueben), powiat lubliniecki (Lublinitz), lwowski (Loewenberg)]], mielicki (Militsch), powiat namysłowski (Namslau), niemczyński (Nimptsch), powiat niemodliński (Falkenberg), nissański (Neisse), nowotarski (Neumarkt), olawski (Ohlau), olesiński (Rosenberg), powiat oleśnicki, powiat opolski (Oppeln), powiat prądnicki (Neustadt), powiat pszczyński, powiat raciborski (Ratibor), rozbórski (Rothenburg), powiat rybnicki, rychbachowski (Reichenbach), starohucki (Neurode), powiat strzeliński (Strehlen), strzygłowski (Striegau), stynawski (Steinau), powiat sycowski (Wartenberg), szprotowski (Sprottau), szunowski (Schoenau), powiat świdnicki, walbrzyski (Waldenburg), wojrecki lub wojrowicki (Hoyerswerda), powiat wołowski, powiat wrocławski, powiat ząbkowicki (Frankenstein), powiat zgorzelecki (Goerlitz), ziębicki (Münsterberg), powiat zielonogórski (Grunberg), złotoryjsko-hajnowski (Goldberg-Haynau), żegański

edytuj Wielkie Księstwo Poznańskie

Zobacz więcej w osobnym artykule: Wielkie Księstwo Poznańskie.

babimoski, bukowski, powiat bydgoski (Bromberg), powiat chodzieski, powiat czarnkowski, powiat gnieźnieński, powiat inowrocławski, powiat kościański, krobski, powiat krotoszyński, powiat międzychodzki (Birnbaum), powiat międzyrzecki (Meseritz), powiat mogilnicki, powiat obornicki, powiat odolanowski, powiat ostrzeszowski, powiat pleszewski, powiat szamotulski, szremski, powiat szubiński, powiat średzki, powiat wągrowiecki, powiat wrzesiński, powiat wschowski, powiat wyrzyski

Przypisy

edytuj Bibliografia

• E. Callier, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Ateneum, Warszawa 1880 (marzec)
• A.W., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Biblioteka Warszawska, Warszawa 1880 (listopad), s. 313
• W. Sabowski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Przewodnik Naukowy i Literacki, Lwów 1881
• E. Callier, Uwagi krytyczne nad słownikiem geograficznym Królestwa Polskiego, Poznań 1882
• B. Korwin, Pomnikowe dzieło, s. 665, „Wędrowiec” 1897, nr 34
• S. Czarnecki, Dawny i nowy słownik geograficzny ziem polskich, Warszawa 1934
• Z. Parucki, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego jako źródło do badań rozmieszczenia sił wytwórczych kapitalizmu w Polsce, „Dokumentacja Geograficzna” 1955, z. 5

edytuj Linki zewnętrzne

• Słownik w wersji elektronicznej z indeksem haseł oraz indeksem pełnotekstowym
• Słownik w wersji elektronicznej w formacie Djvu z możliwością kopiowania
• Słownik w wersji elektronicznej w formacie Djvu