Sędzia (prawo).html



Ten artykuł dotyczy prawa. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Sędzia – funkcjonariusz publiczny uprawniony do orzekania w sprawach należących do właściwości sądów i trybunałów, na zasadach niezawisłości i bezstronności.

Tym samym słowem określa się zarówno mężczyzn jak i kobiety wykonujące ten zawód, słowo sędzina jest zazwyczaj rozumiane jako żona sędziego.

edytuj Historia

edytuj Okres III RP

Od 1989 sędziów powołuje Prezydent RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa.

edytuj Status prawny sędziego w Rzeczypospolitej Polskiej

W Rzeczypospolitej Polskiej pozycję ustrojową sędziów, ich prawa i obowiązki, zasady powoływania i odwoływania na stanowiska oraz wynagradzania regulują:

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r.,
• Ustawa z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz.U. Nr 240, poz. 2052)^[1],
• Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. — Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.)^[2],
• Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. — Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.)^[3],
• Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. — Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz.U. Nr 117, poz. 753 ze zm.)^[4],
• Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym^[5],
• Ustawa z dnia 26 marca 1982 r. o Trybunale Stanu^[6].

Do podstawowych ustrojowych zasad związanych z tym zawodem należą, we wszystkich rodzajach sądownictwa:

• niezawisłość,
• nieusuwalność,
• niedopuszczalność przeniesienia na inne miejsce służbowe bez zgody sędziego (z wyjątkami),
• immunitet formalny.

edytuj Sędziowie sądów powszechnych

Na stanowisko sędziego sądu rejonowego może być powołany ten, kto:

• posiada obywatelstwo polskie i korzysta z pełni praw cywilnych i obywatelskich,
• ma nieskazitelny charakter,
• ukończył wyższe studia prawnicze w Polsce i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne uznane w Polsce,
• jest zdolny, ze względu na stan zdrowia, do pełnienia obowiązków sędziego,
• złożył egzamin sędziowski lub prokuratorski,
• pracował w charakterze asesora sądowego lub prokuratorskiego co najmniej trzy lata lub referendarza sądowego przez okres pięciu lat,
• ukończył 29 lat.

Wymogi co do złożenia egzaminu bądź pracy w charakterze asesora nie dotyczą osób, które przed powołaniem wykonywały przez odpowiedni okres czasu niektóre inne zawody prawnicze (art. 61 § 1–4 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych). Odpowiednio wyższe wymagania co do wspomnianych okresów przepracowanych na innych stanowiskach, jak i co do granicy wieku, obowiązują kandydatów na sędziów sądów okręgowych i apelacyjnych.

Czas pracy sędziego jest nienormowany - określony jest wymiarem jego zadań.

edytuj Uprawnienia socjalne sędziego

Sędzia przechodzi w stan spoczynku z chwilą ukończenia 65. roku życia. Za zgodą Krajowej Rady Sądownictwa może dalej piastować urząd, nie dłużej niż do ukończenia 70. roku życia. Sędzia może być przeniesiony wcześniej w stan spoczynku na skutek choroby lub utraty sił uniemożliwiających mu sprawowanie urzędu sędziowskiego.

edytuj Odpowiedzialność dyscyplinarna

Za przewinienia służbowe, w tym za oczywistą i rażącą obrazę przepisów prawnych i uchybienia godności urzędu, sędzia odpowiada dyscyplinarnie.

Karami dyscyplinarnymi są:

• upomnienie,
• nagana,
• usunięcie z zajmowanej funkcji,
• przeniesienie na inne miejsce służbowe,
• złożenie sędziego z urzędu.

Do orzekania w sprawach dyscyplinarnych sędziów sądów powszechnych są powołane sądy apelacyjne i Sąd Najwyższy działające jako sądy dyscyplinarne.

edytuj Zobacz też:

Asesor

Niezawisłość sędziowska

Przypisy