Rząd Ignacego Daszyńskiego.html
 
| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej został utworzony w Lublinie w nocy z 6 na 7 listopada 1918 roku. Urzędował tamże do 12 listopada 1918 r. (choć faktycznie zakończył urzędowanie 17 listopada 1918 r.)

Ignacy Daszyński, Premier Tyczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej
płk. Edward Śmigły-Rydz minister wojny
Stanisław Thugutt minister spraw wewnętrznych
Jeden z afiszy proklamujących powstanie Rządu Ludowego rozklejanych w nocy z 6 na 7 listopada (jeszcze z nazwiskiem Witosa)

Rząd utworzono w sali pałacu Lubomirskich (inaczej: Poradziwiłłowskim) przy Placu Litewskim w Lublinie. Obecnie w tym samym pomieszczeniu mieści się aula wykładowa Wydziału Politologii UMCS nazwana imieniem Daszyńskiego. O tym wydarzeniu w historii budynku informuje tablica pamiątkowa wmurowana przed wejściem do pałacu.

Spis treści

edytuj Geneza rządu ludowego

Rozpad Austro-Węgier i przewidywana klęska Cesarstwa Niemieckiego w 1918 r. przyspieszyła działania rożnych ośrodków politycznych na rzecz objęcia władzy na terytorium Polski. Podczas obrad konspiracyjnego XIV Zjazdu Polskiej Partii Socjalistycznej we wrześniu 1918 r. uchwalono, iż należy dążyć do usunięcia okupacji i "stworzenia zjednoczonej i niepodległej republiki ludowej, w której klasa robotnicza przystąpi do realizacji socjalistycznego programu społecznego"[1]. Tymczasem stworzona przez okupantów Rada Regencyjna 7 października 1918 roku ogłosiła niepodległość Polski. W tym samym czasie zaczęły tworzyć się zalążki państwowości. 19 października powstała Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, zaś 28 października w Krakowie Polska Komisja Likwidacyjna z udziałem Wincentego Witosa oraz Ignacego Daszyńskiego, którzy pokrzyżowali Radzie Regencyjnej próbę podporządkowania Galicji[2].

Środowiska lewicy niepodległościowej przystąpiły do działania. W nocy z 1 na 2 listopada w mieszkaniu Artura Śliwińskiego ze Stronnictwa Niezawisłości Narodowej na zebraniu działaczy niepodległościowych podjęto decyzję o stworzeniu rządu ogólnokrajowego przeciw środowiskom konserwatywnym Rady Regencyjnej. Zdecydowano się na Lublin z uwagi na liczne oddziały POW w mieście. 6 września członkowie rządu (poza Moraczewskim) przybyli do Lublina[3].

edytuj Program i działania rządu

Rząd grupował przede wszystkim przedstawicieli lewicy - PPS, PPSD oraz PSL "Wyzwolenie". Dlatego program rządu można określić jako lewicowy, ale niekomunistyczny - przemiany miały nastąpić nie w drodze rewolucji, ale reform parlamentarnych.

W swoim manifeście rząd ten pretendował do miana ogólnopolskiego, nie dzielnicowego, ogłaszając:

"Państwo polskie, obejmujące sobą wszystkie ziemie, zamieszkałe przez lud polski, z własnym wybrzeżem morskim, stanowić ma po wszystkie czasy Polską Republikę Ludową"[4]

. W swoim programie politycznym wymieniał:

  • natychmiastowe rozwiązanie Rady Regencyjnej,
  • zapowiadał zwołanie jeszcze w tym roku sejmu ustawodawczego wybranego w demokratycznych wyborach, który obierze Prezydenta;
  • całkowite polityczne i obywatelskie równouprawnienie wszystkich obywateli bez różnicy pochodzenia, wiary i narodowości, wolność sumienia, druku, słowa, zgromadzeń, pochodów, zrzeszeń, związków zawodowych i strajków;
  • uznanie wszystkich donacji i majoratów jak również lasów zarówno prywatnych i dawnych rządowych własnością państwową;
  • ustalał w przemyśle, rzemiosłach i handlu 8-godzinny dzień pracy. Zapowiadał utworzenie armii oraz szeroki program reform, w tym nacjonalizację przemysłu, a także reformy rolne oraz stworzenie ram ochrony socjalnej pracowników.
  • zapowiadał po ukonstytuowaniu władz rządowych powołanie demokratycznych rad gminnych, sejmików powiatowych i samorządów miejskich, jak również do zorganizowanie milicji ludowej;
  • wskazywał na konieczność zapewnienia taniej żywności w oparciu o organizacje samorządowe i społeczne.

Ponadto rząd zapowiadał wniesienie pod obrady Sejmu ustawodawczego:

  • przymusowego wywłaszczenia i zniesienia wielkiej i średniej własności ziemskiej i oddanie jej w ręce ludu pracującego pod kontrolą państwową;
  • upaństwowienia kopalń, salin, przemysłu naftowego, dróg komunikacyjnych oraz innych działów przemysłu, gdzie się to da od razu uczynić;
  • udziału robotników w administracji tych zakładów przemysłowych, które nie zostaną odrazu upaństwowione;
  • prawo o ochronie pracy, ubezpieczeniu od bezrobocia, chorób i na starość;
  • konfiskaty kapitałów, powstałych w czasie wojny ze zbrodniczej spekulacji artykułami pierwszej potrzeby i dostaw do wojska;
  • wprowadzenie powszechnego, obowiązkowego i bezpłatnego świeckiego nauczania szkolnego.

edytuj Skład rządu

Tekę ministra aprowizacji miał otrzymać Wincenty Witos (PSL Piast), został nawet podpisany na manifeście rządu, jednak nie przyjął on tego stanowiska.

Dzięki oddziałom Polskiej Organizacji Wojskowej (dowodził nimi płk Stanisław Burhardt-Bukacki) rząd przejął kontrolę militarną w Lublinie i części obszaru pod okupacją austriacką. Rząd chroniła również przekształcana z Pogotowia Bojowego PPS Milicja Ludową (komendantem w Lublinie byli Stefan Kirtiklis i Marian Buczek). Aresztowano Generalnego Komisarza Rady Regencyjnej w Lublinie Juliusza Zdanowskiego. Rozpoczął wyznaczanie komisarzy rządowych: Macieja Rataja na powiat biłgorajski, Stanisława Dziubę na Zamość, Władysława Kunickiego na Lublin, Aleksego Rżewskiego na Radom (gdzie dowódcą Milicji był Józef Grzecznarowski), Franciszka Loefflera na Kielce (nie objał funkcji wskutek oporu Polnische Wehrmacht) oraz na powiaty: opatowski i ostrołęcki, łomżyński. Za rządem opowiedziała się również Rada Komisarzy Ludowych Zagłębia Dąbrowskiego, (gdzie dowódcą Milicji Ludowej był Bronisław Galbarz, zaś wojskiem dowodził kpt. Felicjan Sławoj Składkowski), jak również struktury w Łodzi i Płocku. Z punktu widzenia terytorialnego rząd Daszyńskiego nie zwiększył zasięgu terytorialnego ponad te już przejęte przez PPS lub POW.

Rząd Daszyńskiego został zaatakowany zarówno przez prawicę jak i organizacje rewolucyjne. Lubelski Komitet PPS-Lewicy określił, że "burzuazja całego świata chce utopić hasła rewolucji społecznej w nowym morzu krwi, w nowych walkach o poszczególne >ojczyzny<, gdzie mogłaby utrzymać władze w swoich rękach"[5]. Podobne stanowisko zajmowała Socjaldemokracja Królestwa Polskiego i Litwy, której Komitet Zagłębia Dąbrowskiego 7 listopada stwierdził "Czyż mało mieliśmy dotąd wyzysku, że mamy budować fundament burżuazyjnego państwa?"[6]. SDKPiL oświadczała ponadto: "Towarzysze! Rząd ten powstał nie drogą rewolucji, nie z rąk zwycięskiego proletariatu otrzymał władzę, nie z upoważnienia Rady Delegatów Robotniczych, więc rządem ludowym nie jest!(...) zamiast ziemi i fabryk daje wam obiecanki, zamiast dyktatury proletariatu przyrzeka wam sejm burżuazyjny. (...) Niech żyje dyktatura proletariatu! (...) Niech żyje międzynarodowa rewolucja! Niech żyje socjalizm!"[7]

edytuj Dalsze losy rządu

Po powrocie Józefa Piłsudskiego z Magdeburga dzień 11 listopada był dniem wielkiej "gwiaździstej" manifestacji i strajku powszechnego PPS w Warszawie na rzecz poparcia rządu Daszyńskiego. Wówczas to delegacja PPS z Tadeuszem Szturm de Sztremem, Zygmuntem Zarembą, chciała wręczyć Józefowi Piłsudskiemu czerwony sztandar. Piłsudski odmówił stwierdzając, że "ma obowiązek działania w imieniu całego narodu"[8]. W tym czasie Milicja Ludowa dokonywała akcji rozbrajania żołnierzy niemieckich. Rada Regencyjna w obliczu tych wydarzeń przekazała Piłsudskiemu władzę nad wojskiem.

W dniu 12 listopada Ignacy Daszyński udał się wraz z częścią rządu do Warszawy i złożył dymisję na ręce Józefa Piłsudskiego .

13 listopada odbyła się kolejna blisko 50 tys. demonstracja PPS, w trakcie której przemówił Ignacy Daszyński. Demonstranci udali się następnie Plac Zamkowy i zawiesili czerwony sztandar na Zamku Królewskim w Warszawie[9]. Zygmunt Zaremba, wybitny działacz PPS wspominał::

"Myślę, że manifestacja ta zaważyła mocno na szali dalszych wydarzeń. Tego dnia Rada Regencyjna przekazała Piłsudskiemu zwierzchnią władzę nad swoją administracją, a Piłsudski zgodził się, że rekonstrukcje rządu przeprowadzi Daszyński"[10].

Rezygnacja Daszyńskiego z funkcji Premiera 17 listopada 1918 r.

Piłsudski dekretem z dnia 14 listopada powierzył Daszyńskiemu misję tworzenia rządu. W wydanym Dekrecie Piłsudski stwierdził:

"Licząc się z potężnemi prądami, zwyciężającemi dzisiaj na Zachodzie i Wschodzie Europy, zdecydowałem się zamianować prezydentem gabinetu pana posła Ignacego Daszyńskiego, którego długoletnia praca patrjotyczna i społeczna daje mi gwarancję, że zdoła w zgodnej współpracy z wszystkiemi żywiołami przyczynić się do odbudowy dźwigającej się z gruzów Ojczyzny"[11].

Wobec nieudanych negocjacji z przedstawicielami Narodowej Demokracji, Daszyński ustąpił. Na jego miejsce Piłsudski powołał (na wniosek Daszyńskiego)[12] w nocy 17 listopada Jędrzeja Moraczewskiego który stworzył rząd będący faktycznie kontynuacją rządu Ignacego Daszyńskiego.

Działający w Lublinie pod kierownictwem Thugutta Tymczasowy Rząd Ludowy wydał jeszcze 17 listopada „Dekret o ośmiogodzinnym dniu roboczym" i ustanowił „Warunki służbowe minimalne dla niższej służby fol­warcznej (parobków)". Rząd przygotował również "Dekret o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej", który 22 listopada 1918 r. został podpisany przez Józefa Piłsudskiego[13].

edytuj Ocena rządu ludowego przez współczesnych

Tablica na budynku Wydziału Politologii UMCS Pl. Litewski. W Lublinie istnieje również niewielki placyk im. Rządu Ludowego RP

Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej, pomimo dość epizodycznego charakteru uznawany jest za niezwykle ważny rozdział polskiej państwowości. Józef Piłsudski w odczycie w 1924 r. stwierdził"

"„w wystąpieniach «rządu lubelskiego» jest nuta, której gdzie indziej nie ma. Nuta, która mówi o rządzie, a nie o współrządzić i dlatego jest to próba, która poszła najdalej i najsilniej w kierunku stania się rządem polskim. «Rząd lubelski» poszedł nawet tak daleko, że przedstawiał się jako rząd jedyny i żądał od wszystkich innych prób rządu, aby mu się poddały. To znaczy zrobił on pierwszą historyczną próbę zrobienia rządu jednolitego na całym obszarze Rzeczypospolitej, próbę która jednak historycznie nie dała rezultatu"[14].

Podkreślano również niezwykle postępowy charakter rządu, który z jednej strony nadał kierunek zmian społecznych, który został wykorzystany przez rząd Moraczewskiego, z drugiej zaś strony - jak napisał Mieczysław Niedziałkowski, działacz PPS, że:

"W tym tragicznie trudnem położeniu Tymczasowy Rząd Ludowy w Lublinie przez fakt swojego powstania, przez swój Manifest, przez entuzjazm, który wywołał - skierował stanowiczo, po męsku, nieodwołalnie, budownictwo państwowe na szlak demokracji, ścisle mówiąc demokracji parlamentarnej. W Lublinie, w dniu 7 listopada 1918 r. zadano cios śmiertelny komunizmowi w Polsce"[15].

.

edytuj Tradycje rządu ludowego

W okresie międzywojennym Polska Partia Socjalistyczna i Polskie Stronnictwo Ludowe "Wyzwolenie" kultywowały legendę rządu, jako pierwszego rządu ludowo-robotniczego. Do 1937 r. PPS świętowała rocznicę Niepodległości 7 listopada[16].

Tradycje rządu ludowego były szczególnie silne w czasie II wojny światowej. 7 listopada 1940 r. podziemna Polska Partia Socjalistyczna występująca pod kryptonimem "WRN" wydała odezwę w 22 rocznicę Niepodległości i pierwszego rządu ludowego. Czytam w niej:

22 lata temu, na uwolnionej od najeźdźców ziemi polskiej powstał Pierwszy rząd Niepodległej Polski. Jest to właściwa data odrodzenia państwa poslkiego. Pomijano ją jednka w zyciu państwa i zastąpiono wbrew faktom historycznym datą 11 listopada - oficjalnego święta Niepodległości. Gdy wmyślamy się w w dzieje odrodzenia Polski i czytamy Manifest Pierwszego Rządu Ludowego, łatwo zrozumiemy dlaczego rządzące sfery Polski starały się w cień właściwą rocznicę Niepodległości i możliwie wykreslić z kalendarza wspomnień tę datę, umamiętniającą fakt odbudowania Polski przez czyn zorganizowanych robotników i chłopów.(...) W ciągu dwudziestu lat istnienia odrodzonego państwa polskiego reakcja zahamowała dzieło Rządu Ludowego, a nastepnie oddała kraj w ręce klik biurokratycznych-militarnych, butnych i bezwzględnych wobec mas pracujących, potulnych zaś i gotowych do wszelkiej wysługi dla posiadaczy. Ze szlaku głębokiego postepu i wyzwolenia potężnych sił drzemiących w narodzie polskim, ze szlaku który otworzył przed Polską rząd Ludowy zostaliśmy zepchnięci i doprowadzeni aż do wrzesniowej katastrofy. I znów trzeba dźwignąc Polskę ofiarnym wysiłkiem mas ludowych. Wśród czarnych dni rozdarcia przez jej wrogów i wyrafinowanych okrucieństw okupantów, podjął więc Lud Polski znowu swoją pracę i walkę. Ani masowe egzekucje, ani wysyłka na Sybir czy w głab Niemiec, ani katownie obozów koncentracyjnych zapełnione dziesiątkami tysięcy ofiar nie załamią Ludu Polskiego. Walczymy, wierząc w zwycięstwo i że nie bedzie ono jak przed dwudziestu laty krotkotrwałe[17]

. Do tradycji rzadu ludowego usiłowała sie również przyznawać Polska Partia Robotnicza. Na spotkaniu 1 stycznia 1944 r. uznanym później za zebranie założycielskie Krajowa Rada Narodowa Bolesław Bierut w wygłoszonym przemówieniu stwierdził:

Po raz pierwszy w historii naszego narodu decyzja ta przybiera tak konkretnie realny i organizacyjnie bezpośredni charakter. Poprzedzająca ją i podjęta w innych warunkach inicjatywa powołania w listopadzie 1918 r. Rządu Ludowego w Lublinie rozbiła się w samym zarodku bynajmniej nie wskutek bezpodstawności jej założeń, lecz na odwrót – wskutek braku zdecydowanej woli jej realizacji. Od tej pory Naród polski ma za sobą 25-letnie doświadczenie ciężkich krzywd i katastrofalnych skutków wynikających z pogwałcenia i systematycznej likwidacji zasad demokratycznych przez rządy elitarno-reakcyjne

.Wytłuszczone zdania nie znalazły sie już w tym tym dokumencie publikowanym w 1952 r. w zbiorze "W dziesiątą rocznicę powstania Polskiej Partii Robotniczej (Materiały i dokumenty) styczeń 1942–grudzień 1948 r.", Książka i Wiedza, Warszawa 1952[18]. Pierwsze artykułu historyczne o rządzie ludowym pojawiły się dopiero po 1956 r. (m.in. artykuł Andrzeja Ajnenkiela w "Kwartalniku Historycznym" z 1958 r.). Jednak w PRL ani też w okresie III Rzeczpospolitej nie był żaden sposób eksponowany. Jedynie w Lublinie kultywuje się pamięć rządu. W 1988 r. zawieszona została tablica pamiątkowa, przed którą w dniu 11 listopada władze składają kwiaty, zaś obecnie w 90 rocznicę Ośrodek "Brama Grodzka - Teatr NN" wraz Zakładem Praw Człowieka Wydziału Politologii UMCS oraz Stowarzyszeniem Homo Faber organizują wspólnie z lubelską młodzieżą przygotowanie szeregu wydarzeń, które w niecodzienny sposób opowiedzą historię Lublina z 1918 r.[19].

edytuj Ocena rządu ludowego przez historyków

Dr Zygmunt Partyka, historyk, znawca dziejów II Rzeczypospolitej (b. dyrektor Archiwum Państwowego w Katowicach), tak ocenił rządy ludowe:

"Niestabilność tworzącego się dopiero systemu politycznego Polski, jaka wystąpiła jesienią 1918 roku, była pochodną wielu czynników. "Wielka Wojna" zburzyła dotychczasowy porządek polityczny Europy. Przez Rosję przetoczyła się fala rewolucji i wojny domowej, upadły dwie wielkie monarchie: Niemiecka i Austro-Węgierska, na mapie politycznej pojawiły się nowe państwa, osłabła pozycja Francji, Stany Zjednoczone wkroczyły na arenę polityki międzynarodowej, skompromitowały się wielkie, nacjonalistyczne koncepcje inżynierii geopolitycznej. Reperkusje tych wydarzeń nie mogły ominąć Polski. Były one z jednej strony dobrodziejstwem, bo otworzyły drzwi ku niepodległości, z drugiej jednak rodziły szereg poważnych zagrożeń. Skutki każdej wojny najsilniej odczuwają tzw. masy, wszak to właśnie zwykli ludzie w wyniku zawirowań historii tracą swoje domy, majątki, rodziny. Czy można się więc dziwić, że pochodną globalnego konfliktu była radykalizacja niektórych grup społecznych i rodzący się z owej radykalizacji chaos polityczny? Czy można się dziwić, że po upadku starych struktur i mechanizmów władzy powstawały nowe ośrodki decyzyjne uzurpujące sobie prawo do kreowania polityki? Niektóre z nich, choćby te powstające na szczeblu lokalnym, odegrały pozytywną rolę - ktoś musiał przecież zajmować się tak prozaicznymi sprawami, jak naprawa i utrzymanie wodociągów, dróg, elektrowni czy kanalizacji. Były jednak i takie ośrodki władcze, które stanowiły realne zagrożenie dla odradzającego się państwa, że wspomnę choćby bolszewizujące rady delegatów robotniczych występujące w roli kontrwładzy państwa polskiego. Daszyński musiał dokonać swoistego uporządkowania życia politycznego, co nie było zadaniem prostym. Patrząc z perspektywy czasu można powiedzieć, że działalność rządu lubelskiego, rządu, który notabene w listopadzie 1918 roku stanowił dla Piłsudskiego mocne oparcie, była koniecznością. Nie zmienia to faktu, że Polska z socjalistami u steru władzy nie utrzymałaby się długo. Po pierwsze dlatego, że w zachodniej Europie nie było miejsca na czerwony rząd, po drugie ze względu na potężne konflikty polityczne, jakie niechybnie trawiłyby socjalistyczną Rzeczpospolitą. Nieubłagana logika ówczesnych wydarzeń była taka, że polscy socjaliści albo musieli "zburżuazyjnieć" to znaczy m.in. uznać mechanizmy demokracji z prawem własności, albo przejść na stronę Kraju Rad"[20].

.Natomiast konserwatywny politolog prof. Jacek Bartyzel oceniał rząd następująco:

7 XI 1918 przez PPS i PPSD wspólnie z PSL-Wyzwolenie „lubelskiego” Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej było zamachem stanu przeciwko legalnej władzy (Rady Regencyjnej i jej rządowi) oraz rewolucją polityczno-ustrojową, a ze względu na radykalny i demagogiczny program także rewolucją społeczną („polską kiereńszczyzną” lub „pół-bolszewizmem polskim”, wg określenia M. Zdziechowskiego); stwarzało to niebezpieczeństwo przejścia do „pełnego” bolszewizmu, którego forpocztą stała się, utworzona na bazie SDKPiL (po wchłonięciu resztek PPS-Lewicy) 16 XII 1918, Komunistyczna Partia Robotnicza Polski, tworząca Rady Delegatów Robotniczych na wzór sowietów;[21]


Przypisy

  1. ↑ Jerzy Holzer, Polska Partia Socjalistyczna w latach 1917-1919, Warszawa 1962, s.140
  2. ↑ Walentyna Najdus, Ignacy Daszyński 1866-1936, Warszawa 1988, s. 37
  3. ↑ Faktycznie Ignacy Daszyński z Wincentym Witosem, Janem Stapińskim, por. Olszamowskim dojechali do Lublina 7 listopada ok. godz. 15.00 cyt. za: Ignacy Daszyński, Pamiętniki Tom 2, Warszawa 1957, s. 321-322
  4. ↑ Proklamacja rządu lubelskiego z 7 listopada 1918 r. na stronach Wszechnicy Konstytucyjnej Trybunału Konstytucyjnego
  5. ↑ "Rady Delegatów Robotniczych w Polsce 1918-1919. Materiały i dokumenty T. II, Warszawa 1965, s. 248
  6. ↑ tamże s. 22
  7. ↑ Jaka Polska, czyli walka o ustrój i granice państwa (1918-22)
  8. ↑ Scenę te opisuje Zaremba w książce Wspomnienia. Pokolenie przełomu, s. 306-307
  9. ↑ Artur Leinwand, Tadeusz Szturm de Sztrem, Warszawa 1987, s. 39-40
  10. ↑ Zygmunt Zaremba, Wspomnienia.Pokolenie przełomu, Kraków 1983, s. 312 Faktycznie Rada Regencyjna przekazała całosć władzy Piłsudskiemu następnego dnia 14 listopada
  11. ↑ Dekret Naczelnego Dowódcy Józefa Piłsudskiego z 14 listopada 1918 r.
  12. ↑ I.Daszyński, Pamiętnik, tom 2, Warszawa 1957 s. 333. Według Daszyńskiego on był organizatorem gabinetu Moraczewskiego i przedstawił Józefowi Piłsudskiemu skład gabinetu
  13. ↑ Dekret z 22 listopada 1918 r. o najwyższej władzy reprezentacyjnej Republiki Polskiej, na stronach Trybunału Konstytucyjnego
  14. ↑ Józef Piłsudski, Pisma zbiorowe, T.VIII, Warszawa 1937, s.101
  15. ↑ Mieczysław Niedziałkowski, Demokracja parlamentarna w Polsce, Warszawa 1930, s. 12
  16. ↑ Aleksandra Tymieniecka, Warszawska organizacja PPS 1918 - 1939, Warszawa 1982 r. s. 237
  17. ↑ "Z Pola Walki. Cele i drogi podziemnego ruchu robotniczego w Polsce (1939-1942), Londyn 1943 s. 15-18
  18. ↑ Piotr Gontarczyk, Poprawianie historii PPR. Metody fałszowania źródeł historycznych w pierwszej edycji dokumentów PPR, „Biuletyn Informacyjny IPN” nr 1/2/ ze stycznia/lutego 2005 r. s. 36
  19. ↑ http://tnn.pl/k_604_m_3.html| Strona projektu "Lublin 1918"
  20. ↑ O polskiej drodze do niepodległości z dr Zygmuntem Partyką, historykiem, dyrektorem Archiwum Państwowego w Katowicach i znawcą dziejów II Rzeczpospolitej rozmawia Michał Kaczmarczyk "Gazeta Uniwerstytecka nr 2 z 2002 r.
  21. ↑ Jacek Bartyzel, Socjalizm w Polsce

edytuj Linki zewnętrzne

edytuj Bibliografia

  • Eckert M., Historia polityczna Polski lat 1918-1939, Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1989, s. 25-26.
  • Daszyński I., Pamiętniki, Warszawa 1957, T.II, s. 322-327.
  • Próchnik A., Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej. Zarys dziejów politycznych, Warszawa 1983 ISBN 83-01-04376-8, s. 26-33.
  • Ajnenkiel A., Od rządów ludowych do przewrotu majowego. Zarys dziejów politycznych Polski 1918-1926, Warszawa 1978 ISBN 83-214-0581-9
  • Ajnenkiel A., Z dziejów Tymczasowego Rządu Ludowego w Lublinie, „Kwartalnik Historyczny” z 1958 r., nr 4, s. 1069-1070
Poprzednik
prowizorium rządowe Władysława Wróblewskiego		 rządy w Polsce
1918		 Następca
rząd Jędrzeja Moraczewskiego
p • d • e
Tymczasowy Rząd Ludowy Republiki Polskiej
W dniu zaprzysiężenia

Ignacy Daszyński • Tomasz Arciszewski • Medard Downarowicz • Gabriel Dubiel • Marian Malinowski • Jędrzej Moraczewski • Tomasz Nocznicki • Juliusz Poniatowski • Wacław Sieroszewski • Błażej Stolarski • Leon Supiński • Edward Śmigły-Rydz • Stanisław Thugutt • Bronisław Ziemięcki
 
p • d • e
Składy rządów polskich
Rządy powstania kościuszkowskiego (1794)

Rada Najwyższa Narodowa • Rada Zastępcza Tymczasowa •

Rządy Księstwa Warszawskiego (1807-1813)

Komisja Rządząca Stanisława Małachowskiego • Rząd Stanisława Małachowskiego • Rząd Ludwika Szymona Gutakowskiego • Rząd Stanisława Kostki Potockiego •

Rządy powstania listopadowego (1830-1831)

Rząd Tymczasowy • Rada Najwyższa Narodowa • Rząd Adama Jerzego Czartoryskiego • Rząd Bonawentury Niemojewskiego • Rząd Jana Stefana Krukowieckiego •

Rząd powstania krakowskiego (1846)

Rząd Narodowy Rzeczypospolitej Polskiej •

Rządy powstania styczniowego (1863-1864)

Tymczasowy Rząd Narodowy • Komisja Wykonawcza Rządu Narodowego • Komisja Wykonawcza Dyktatora w Warszawie • Rząd Narodowy Cywilny • Rząd Narodowy (Karola Majewskiego) • Rząd Narodowy (czerwonych prawników) • Rząd Narodowy (wrześniowy) • Rząd Narodowy (Romualda Traugutta) • Rząd Narodowy (Bronisława Brzezińskiego) •

Rządy Królestwa Polskiego (1916-1918) i Rząd Republiki Polskiej (7 - 11 listopada 1918)

Rząd Jana Kucharzewskiego • Prowizorium rządowe Antoniego Ponikowskiego • Rząd Jana Kantego Steczkowskiego • Rząd Józefa Świeżyńskiego • Prowizorium rządowe Władysława Wróblewskiego • Rząd Ignacego Daszyńskiego

Rządy II Rzeczypospolitej (1918-1939)

Rząd Jędrzeja Moraczewskiego • Rząd Ignacego Jana Paderewskiego • Rząd Leopolda Skulskiego • Rząd Władysława Grabskiego (1) • Rząd Wincentego Witosa (1) • Rząd Antoniego Ponikowskiego (1) • Rząd Antoniego Ponikowskiego (2) • Rząd Artura Śliwińskiego • Rząd Juliana Nowaka • Rząd Władysława Sikorskiego (1) • Rząd Wincentego Witosa (2) • Rząd Władysława Grabskiego (2) • Rząd Aleksandra Skrzyńskiego • Rząd Wincentego Witosa (3) • Rząd Kazimierza Bartla (1) • Rząd Kazimierza Bartla (2) • Rząd Kazimierza Bartla (3) • Rząd Józefa Piłsudskiego (1) • Rząd Kazimierza Bartla (4) • Rząd Kazimierza Świtalskiego • Rząd Kazimierza Bartla (5) • Rząd Walerego Sławka (1) • Rząd Józefa Piłsudskiego (2) • Rząd Walerego Sławka (2) • Rząd Aleksandra Prystora • Rząd Janusza Jędrzejewicza • Rząd Leona Kozłowskiego • Rząd Walerego Sławka (3) • Rząd Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego • Rząd Felicjana Sławoja Składkowskiego

Rządy Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie (1939-1990)

Rząd Władysława Sikorskiego (2) • Rząd Władysława Sikorskiego (3) • Rząd Stanisława Mikołajczyka • Rząd Tomasza Arciszewskiego • Rząd Tadeusza Komorowskiego • Rząd Tadeusza Tomaszewskiego • Rząd Romana Odzierzyńskiego • Rząd Jerzego Hryniewskiego • Rząd Stanisława Mackiewicza • Rząd Hugona Hanke • Rząd Antoniego Pająka (1) • Rząd Antoniego Pająka (2) • Rząd Aleksandra Zawiszy (1) • Rząd Aleksandra Zawiszy (2) • Rząd Aleksandra Zawiszy (3) • Rząd Zygmunta Muchniewskiego • Rząd Alfreda Urbańskiego (1) • Rząd Alfreda Urbańskiego (2) • Rząd Kazimierza Sabbata (1) • Rząd Kazimierza Sabbata (2) • Rząd Kazimierza Sabbata (3) • Rząd Kazimierza Sabbata (4) • Rząd Edwarda Szczepanika (1) • Rząd Edwarda Szczepanika (2)

Rządy Rzeczypospolitej Polskiej (1944-1952) i Rządy Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1952-1989)

Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego • Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej • Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej • Rząd Józefa Cyrankiewicza (1) • Rząd Bolesława Bieruta • Rząd Józefa Cyrankiewicza (2) • Rząd Józefa Cyrankiewicza (3) • Rząd Józefa Cyrankiewicza (4) • Rząd Józefa Cyrankiewicza (5) • Rząd Piotra Jaroszewicza (1) • Rząd Piotra Jaroszewicza (2) • Rząd Edwarda Babiucha • Rząd Józefa Pińkowskiego • Rząd Wojciecha Jaruzelskiego • Rząd Zbigniewa Messnera • Rząd Mieczysława Rakowskiego • Rząd Czesława Kiszczaka • Rząd Tadeusza Mazowieckiego

Rządy III Rzeczypospolitej (1989 -)

Rząd Tadeusza Mazowieckiego • Rząd Jana Krzysztofa Bieleckiego • Rząd Jana Olszewskiego • Rząd Waldemara Pawlaka (1) • Rząd Hanny Suchockiej • Rząd Waldemara Pawlaka (2) • Rząd Józefa Oleksego • Rząd Włodzimierza Cimoszewicza • Rząd Jerzego Buzka • Rząd Leszka Millera • Rząd Marka Belki (1) • Rząd Marka Belki (2) • Rząd Kazimierza Marcinkiewicza • Rząd Jarosława Kaczyńskiego • Rząd Donalda Tuska

 
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.