Rada Nieustająca.html



Rada Nieustająca

Rada Nieustająca zwana już przez ówczesnych Zdradą Nieustającą. Władza rządowo-administracyjna w Rzeczypospolitej. Była najwyższym organem administracyjnym I Rzeczypospolitej w latach 1775-1789 i 1793-1795, powołanym pod wpływem Katarzyny II przez Sejm rozbiorowy. Nieudaną próbę niedopuszczenia do prac sejmu podjął wówczas Tadeusz Rejtan wraz z kilkoma posłami.

W jej skład wchodził król i 36 konsyliarzy wyłanianych przez sejm spośród posłów i senatorów. W rzeczywistości większość członków była rosyjskimi płatnymi agentami, pobierającymi stałą pensję z rosyjskiej ambasady. Jej pracom nieformalnie przewodniczył ambasador rosyjski Otto Magnus von Stackelberg, który czuwał nad nienaruszalnością traktatu gwarancyjnego z 1768, potwierdzonego w 1775, i w 1793 (prawa kardynalne i Materiae Status) który de facto zamienił Rzeczpospolitą w rosyjski protektorat.

edytuj Skład Rady

• król
• 36 konsyliarzy (połowę składu mianowała izba senatorska spośród swoich członków, a drugą połowę izba poselska):
  • 18 senatorów
  • 18 przedstawicieli izby poselskiej

Kadencja trwała 2 lata; kolejni członkowie byli wymieniani w 2/3 składu, 1/3 składu zawsze wybierana była spośród członków poprzedniej kadencji, w celu zachowania ciągłości prac. Spośród przedstawicieli izby poselskiej wybierano marszałka Rady Nieustającej, który mógł nawet królowi odebrać jej przewodnictwo.

edytuj Podział kompetencji

Rada dzieliła się na 5 departamentów (złożonych z 4 do 8 członków):

• Departament Interesów Cudzoziemskich (spraw zagranicznych)(na czele: król)
• Departament Skarbu - nadzorował prace Komisji Skarbowej Koronnej i Komisji Skarbowej Wielkiego Księstwa Litewskiego, zajmował się rozwojem rzemiosła, handlu i przemysłu, (na czele:podskarbi)
• Departament Sprawiedliwości - nadzorował system sądowy, dbał o właściwą egzekucję wyroków, w razie potrzeby podejmował się orzecznictwa prawa, na wniosek sądów, urzędów i osób prywatnych przedstawiał na plenum Rady projekty rezolucji dotyczące wykładni praw, (na czele stał Kanclerz)
• Departament Wojskowy - od 1776, gdy skasowano Komisję Wojskową Koronną i Komisję Wojskową Wielkiego Księstwa Litewskiego przejął bezpośrednią kontrolę nad wojskami Rzeczypospolitej,(na czele wojskowego departamentu stał hetman)
• Departament Policji, czyli Dobrego Porządku - nadzorował miasta królewskie,(na czele: Marszałek)

edytuj Kontrola działalności Rady

Rada Nieustająca, jej departamenty oraz komisje wielkie i Komisja Edukacji Narodowej podlegały kontroli sejmowej. Powoływane przez Sejm deputacje sejmowe miały zadanie sprawdzenia ich rachunków i budżetu, po czym składały przed Sejmem sprawozdanie. Sejm natomiast mógł na podstawie sprawozdań pociągnąć przedstawicieli tych organów administracji do odpowiedzialności karnej przed Sądem Sejmowym.

edytuj Konsekwencje utworzenia Rady

Powstanie Rady Nieustającej było pierwszą próbą utworzenie w Rzeczypospolitej, odpowiedzialnej przed Sejmem nadrzędnej magistratury rządowej, nadzorującej prace poszczególnych organów władzy. Jej utworzenie niewątpliwie przyczyniło się do gospodarczego rozwoju Polski i poprawiło funkcjonowanie wymiaru sprawiedliwości przy jednoczesnym wzmocnieniu władzy centralnej. Zlikwidowana w 1789 r. przez Sejm Czteroletni, restytuowana w roku 1793 przez sejm grodzieński (II Sejm rozbiorowy) zakończyła działalność w 1794 roku.

Z momentem powołania Rady król utracił:

• prawo mianowania senatorów
• prawo wydawania poleceń organom administracyjnym
• prawo mianowania marszałków
• prawo dysponowania królewszczyznami i starostwami

edytuj Uprawnienia królewskie

• przewodnictwo Radzie Nieustającej
• prawo podwójnego głosu w razie równości zdań

edytuj Zobacz też

• Konsyliarze Rady Nieustającej