Prawica.html
 
| ca | de | en | es | fr | it | nl | no | pl | pt | ru | ro | fi | sv | tr | vo |


 

 Treść tego hasła może nie być zgodna z zasadami neutralnego punktu widzenia.
Zajrzyj na stronę dyskusji i pomóż go poprawić.
Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w nim poprawić: Wymaga poważnych uzupełnień. W szczególności o pojęcia prawicowości poza Polską, o ewolucję pojęcia prawicowości, o stosunek różnych form prawicy do narodu i religii, o klasyfikację form prawicy, o przemiany historyczne nacjonalizmu. Artykuł miesza bieżące polskie spory polityczne z konfliktem nowej/starej prawicy, zamiast mówić o klasyfikacji i historii tych zespołów poglądów.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu w sekcji Dopracować
Po wyeliminowaniu wskazanych powyżej niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.
To jest artykuł z serii
Konserwatyzm
 p • d • e 
Nurty i kierunki
Konserwatyści na świecie
Konserwatyści w Polsce
Organizacje
Tematy powiązane


Prawica - zwyczajowe określenie sił politycznych, które charakteryzuje szacunek dla tradycji, oraz wstrzemięźliwość przy dokonywaniu zmian w systemie społeczno-gospodarczym i politycznym. Poglądy prawicowe są przeciwstawiane lewicowym. Do prawicy zalicza się: środowiska o poglądach konserwatywnych, konserwatywno-liberalnych, chrześcijańsko-demokratycznych i narodowe. W szerszym znaczeniu do prawicy zalicza się również środowiska skrajnie prawicowe oraz środowiska centroprawicowe (które bywają również zaliczane do centrum sceny politycznej). Ideologia prawicowa odwołuje się niekiedy do przedpolitycznych zasad porządku "wyższego", których wspólnym mianownikiem jest przeciwstawianie się doktrynom i ruchom lewicowym, zwłaszcza rewolucyjnym, klasowym, egalitarystycznym i laicystycznym, jak jakobinizm, socjalizm czy komunizm.

Termin wywodzi się z okresu rewolucji francuskiej (1789), kiedy to w Zgromadzeniu Narodowym przedstawiciele szlachty, arystokracja i duchowieństwo zasiadali po prawej stronie sali, zaś po lewej politycy żądający przemian społecznych i politycznych (lewica). Określenie prawica przez cały XIX w. była kojarzona z ugrupowaniami zachowawczymi, walczącymi o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, zwalczającymi postępowe ruchy społeczne.

Spis treści

edytuj Spotykane cechy prawicy

 Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

Poniższe zestawienie cech jest jedynie poglądowym zestawieniem. Nie wszystkie poniższe cechy występują u wszystkich ugrupowań prawicowych, a także żadna z tych cech nie jest cechą wyłączną prawicy.

edytuj Kontrowersje i problemy z klasyfikacją

edytuj Podział prawicy

O treści ideowej prawicy informuje szeregowe wyliczenie odmian, z których główne to:

  • prawica tradycjonalistyczna i legitymistyczna (kontrrewolucyjna)
  • prawica konserwatywna (ewolucjonistyczna)
  • prawica liberalna
  • prawica narodowa (nacjonalistyczna)
  • prawica autorytarna
  • prawica rewolucyjno-konserwatywna
  • Nowa Prawica

Dopiero kontaminacja tych określeń z układem nie dychotomicznym, lecz triadycznym (przy założeniu, że prawica sama w sobie zawiera troistość, tzn. ma "swoją" prawicę, "swoje" centrum i "swoją" lewicę"), a uzupełnionym pentadycznym (przez uwzględnienie ekstremów), pozwala wypełnić "mapę kartograficzną" prawicy gęściej i bardziej adekwatnie, niż za pomocą prostych dychotomii.

Wg takiej metody zaliczyć możemy do:

edytuj Faszyzm, nazizm, liberalizm, monarchizm

Na całym świecie kontrowersje wzbudza zaliczanie faszyzmu i nazizmu do ruchów prawicowych lub skrajnie prawicowych, co wynika przede wszystkim z różnic metodologicznych wśród badaczy, z których nastawieni prawicowo widzą w nich przede wszystkim ideologie (np. wywodzące się z oświecenia), nastawieni lewicowo funkcje późnokapitalistycznych przemian społeczno-gospodarczych. Zwraca się też uwagę na zasadniczo etatystyczny program gospodarczy nazizmu i faszyzmu. Także status liberalizmu, niektórych form monarchizmu i ruchu ludowego podlega dyskusji.

edytuj Poglądy prawicowe

edytuj Poglądy gospodarcze

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Kapitalizm, Wolny rynek, Leseferyzm, Liberalizm, Korporacjonizm.

Prawicowa wizja gospodarki to gospodarka wolnorynkowa, w której panują zasady kapitalizmu lub korporacjonizmu wywodzący się z katolickiej nauki społecznej. Obniżenie podatków, likwidacja przymusowych ubezpieczeń społecznych, większości koncesji gospodarczych, uproszczenie procedur i prywatyzacja są głównymi postulatami gospodarczymi partii prawicowych.

edytuj Stosunek do socjalizmu

Zobacz więcej w osobnym artykule: Antykomunizm.

Zdaniem uznających się za jedynych w Polsce przedstawicieli "prawdziwej" prawicy konserwatywnych liberałów podstawowym warunkiem, którego spełnienia należałoby oczekiwać od partii prawicowej jest, zgodnie z rozumowaniem, według którego prawica stanowi całkowite zaprzeczenie lewicy, jest odrzucenie całości idei społeczno-politycznych kojarzonych z lewicą, od radykalnych postaw takich jak komunizm po socjaldemokrację (według słów jednego z redaktorów tygodnika Najwyższy Czas! być prawicą to nie stać na prawo od lewicy - to stać dokładnie naprzeciw). Dlatego większość konserwatywnych liberałów i paleolibertarian uważa, że tylko ich nurty społeczno-polityczne mogą być uznane za prawdziwą prawicę, wypominając innym partiom uważanym za prawicowe lewicowe elementy programu (w Polsce przykładami są: solidarne państwo PiS-u, umiłowanie demokracji PO czy interwencjonizm gospodarczy mieszczący się w ramach programu LPR).

edytuj Stosunek do religii

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Konserwatyzm, Kościół katolicki.

Prawica jest często kojarzona ze strukturami religijnymi przeważającymi w danym państwie. Narodowcy, konserwatyści, konserwatywni liberałowie, monarchiści oraz paleolibertarianie bardzo często odwołują się do tradycji, religii i innych wartości. Nie zawsze jednak odwoływanie się do tych wartości oznacza poparcie związku instytucjonalnego struktur państwowych z kościelnymi (czasem jest to zdecydowany sprzeciw). Poglądy libertarian i niektórych liberałów są sprzeczne z nauką wielu religii. W tej kwestii pojawiają się wątpliwości w przypisywaniu terminu prawica zwolennikom prawa do aborcji, eutanazji i małżeństw homoseksualnych.

edytuj Stosunek do narodu

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Nacjonalizm, Narodowy konserwatyzm, Patriotyzm.

Prawica często kojarzona jest z nacjonalizmem. Jednak część nacjonalistów ma lewicowe poglądy na gospodarkę (w Polsce wyjątkiem jest narodowo-konserwatywna Organizacja Monarchistów Polskich, którą cechuje liberalizm gospodarczy). Temat stosunku prawicy do narodu jest dyskusyjny i nie można zaliczyć wszystkich partii narodowych do prawicy.

edytuj Stosunek do demokracji

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Antydemokratyzm, Monarchizm.

Monarchiści i niektórzy konserwatywni liberałowie sprzeciwiają się demokracji, ponieważ uważają, że ten ustrój wyklucza wolny rynek, jest niestabilny i pozwala rządzić osobom niewykształconym oraz nie znającym się na rządzeniu. Za najlepszy ustrój uważają monarchię (w przypadku konserwatywnych liberałów jest to monarchia konstytucyjna). Większość liberałów i część konserwatywnych liberałów popiera demokrację.

edytuj Stosunek do Unii Europejskiej

Zobacz więcej w osobnym artykule: Eurosceptycyzm.

Większość europejskich organizacji prawicowych są eurosceptyczne, ponieważ ich zdaniem Unia Europejska dąży do utworzenia socjalistycznego, antyklerykalnego i biurokratycznego "superpaństwa". Według nich unijne dotacje przyczyniają się do wzrostu podatków i niczemu nie służą. Prawica dąży do ograniczonej integracji europejskiej opartej na zasadach wolnego rynku lub do wyjścia ich krajów z Unii.

edytuj Stosunek do kary śmierci

Wśród partii określających się jako prawicowe oraz centroprawicowe spotykane jest popieranie kary śmierci (np. Unia Polityki Realnej, Prawo i Sprawiedliwość, Liga Polskich Rodzin, Klub Zachowawczo-Monarchistyczny, Organizacja Monarchistów Polskich), ponieważ ich zdaniem to jedyny sposób na zmniejszenie liczby morderstw. Zwolennikami kary śmierci wśród prawicy są zazwyczaj konserwatyści i konserwatywni liberałowie. Wśród centroprawicy zwolennikami kary śmieci są ludzie o konserwatywnych poglądach w sferze obyczajowej.

edytuj Stosunek do państwowej edukacji

Konsekwencją poparcia przez prawicę idei wolnego rynku jest postulat prywatyzacji, w samym nurcie prawicowym dyskutowane jest to, jak głęboko owa prywatyzacja powinna sięgnąć (np. konserwatywni liberałowie opowiadają się za pozostawieniem w kwestii państwa m.in. policji i sądów, anarchokapitaliści są zwolennikami własności prywatnej także i na tym polu). Zdaniem partii liberalnych centralny organ zarządzający edukacją w państwie (np. MEN), jak i sama państwowa edukacja są niepotrzebne, czy wręcz szkodliwe, a edukacja powinna być całkowicie prywatna.

edytuj Historia prawicy

 Treść tego hasła może nie być zgodna z zasadami neutralnego punktu widzenia.
Zajrzyj na stronę dyskusji i pomóż go poprawić.
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji.
Aby uczynić go weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach.

edytuj Zgromadzenie Narodowe

Termin prawica pochodzi z czasów Rewolucji Francuskiej, kiedy to przedstawiciele szlachty, arystokracji i kleru zasiadali po prawej stronie sali Zgromadzenia Narodowego. Walczyli o utrzymanie feudalnych przywilejów stanowych, potępiali antyklerykalizm, laicyzację oraz postępowe i radykalne zmiany, które wprowadzała lewica.

edytuj Początki konserwatyzmu

Zobacz więcej w osobnych artykułach: Konserwatyzm, Edmund Burke, François René de Chateaubriand.

Twórcą konserwatyzmu był Edmund Burke - angielski filozof i polityk, krytyk rewolucji francuskiej. Jako idea polityczna termin ten po raz pierwszy użyty został na początku XIX wieku przez François René de Chateaubriand.

edytuj Szkoła austriacka

Zobacz więcej w osobnym artykule: szkoła austriacka.

Za początek szkoły austriackiej uważa się Zasady ekonomii Carla Mengera z 1871 roku. Szkoła ta broni kapitalizmu i libertarianizmu w gospodarce.

edytuj Wojna domowa w Hiszpanii

Zobacz więcej w osobnym artykule: Hiszpańska wojna domowa.

W 1936 wybory w Hiszpanii wygrał Front Ludowy składający się z socjalistów, komunistów, potem popierany również przez anarchistów. Gdy lewicowy rząd realizował swój program (m.in. reforma rolna, wywłaszczenia, walka z Kościołem katolickim), prawica zdecydowanie się mu sprzeciwiała, także zbrojnie (nielegalna działalność bojówek). Na jej czele stanął generał Francisco Franco. Po wygraniu wojny domowej przejął on władzę. W latach 40. prowadził politykę interwencjonizmu, ale w latach 50. widząc powolny rozwój hiszpańskiej gospodarki zaczął ją znacznie liberalizować.

edytuj Pucz wojskowy w Chile

Zobacz więcej w osobnym artykule: Pucz w Chile 1973.

Wybory prezydenckie w Chile w 1970 wygrał wspierany przez Jedność Ludową socjalista Salvador Allende. 11 września 1973 chilijskie siły zbrojne dokonały zamachu stanu, a władzę przejął generał Augusto Pinochet. Oficjalnie realizował on program "zamienienia Chile z kraju proletariuszy w kraj wolnych przedsiębiorców" i ożywienia gospodarki kraju, sprawując równocześnie rządy autorytarne.

edytuj Polskie partie określające się jako prawicowe

edytuj Polskie organizacje młodzieżowe określające się jako prawicowe i centroprawicowe

edytuj Partie określające sie jako prawicowe na świecie

edytuj Zobacz też

Wikicytaty
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
Prawica

edytuj Linki zewnętrzne
All Right Reserved © 2007, Designed by Stylish Blog.