Prawa zwierząt.html

Prawa zwierząt idea, zgodnie z którą zwierzęta mają prawa, oraz że postępowanie człowieka wobec zwierząt powinno być oparte na zasadach etycznych.

Spis treści

1 Zarys idei
2 Prawa zwierząt a prawodawstwo
3 Prawa zwierząt w filozofii
4 Prawa zwierząt w praktyce
5 Zobacz też
6 Linki zewnętrzne

edytuj Zarys idei

Prawa zwierząt opierają się na twierdzeniu, że zwierzęta są istotami czującymi, zdolnymi docenić wartość swojego życia i z tego względu należą im się prawa, które chroniłyby ich autonomię. Idea praw zwierząt odrzuca teorię mówiącą o użytkowej roli zwierząt, istniejących, by służyć człowiekowi. Prawa zwierząt są terminem często mylonym z opieką nad zwierzętami, której istotą działalności jest ochrona zwierząt przed cierpieniem.

Zwolennicy filozofii praw zwierząt zakładają zrównanie ludzi ze zwierzętami, jednak nie we wszystkich dziedzinach życia. Nie postulują np. nadania praw wyborczych zwierzętom, ale silnie podkreślają konieczność stopniowego powstrzymania wykorzystywania zwierząt jako środka do produkcji jedzenia, ubioru, ale też dla rozrywki, naukowych testów czy jakiegokolwiek innego celu w sposób, który prowadziłby do rozporządzania nimi.

edytuj Prawa zwierząt a prawodawstwo

Nie ma systemu prawa, w którym zwierzęta byłyby traktowane jako podmioty, a nie przedmioty praw. W większości tych systemów zwierzęta korzystają jednak ze szczególnej pozycji. Jako istoty żywe i zdolne odczuwać cierpienie powinny być traktowane tak, aby tego cierpienia nie odczuwały, jeśli nie jest to konieczne (np. w związku z ubojem, odstrzałem etc.).

Nadanie praw zwierzętom jest bardzo trudne do przeprowadzenia w europejskiej tradycji prawniczej, ze względu na to, że wiązałoby się z nadaniem im podmiotowości prawnej, gdyż tylko podmioty prawa mogą mieć w tej tradycji prawa podmiotowe. Podstawowym pytaniem przy nadaniu im tej osobowości byłoby - które zwierzęta mają je mieć, a które nie i dlaczego. Idea nadania osobowości prawnej wszystkim zwierzętom wydaje się kuriozalna - bo np. muchy, mrówki czy niektóre mikroorganizmy wegetujące w kurzu to też zwierzęta. Drugim problemem byłoby zagadnienie - kto i w jaki sposób miałby rejestrować te osoby prawne. Wreszcie, oprócz określenia praw zwierząt w stosunku do ludzi, wypadałoby też określić prawa jednych zwierząt w stosunku do drugich. Właśnie z tych względów nadanie osobowości prawnej zwierzętom wydaje się mało prawdopodobne.

W Polsce obowiązuje Ustawa o ochronie zwierząt z dnia 21 sierpnia 1997 roku (ogłoszona w Dz. U. z dnia 23 września 1997 r.), która reguluje postępowanie ze zwierzętami domowymi, gospodarskimi, wykorzystywanymi do celów rozrywkowych, używanymi do doświadczeń, utrzymywanymi w ogrodach zoologicznych, wolno żyjącymi (dzikimi) i obcymi rodzimej faunie. Regulacje te sprowadzają się do ograniczenia cierpienia zadawanego zwierzętom, a związanego z ich wykorzystywaniem przez ludzi.

edytuj Prawa zwierząt w filozofii

Idea praw zwierząt pojawiła się w książce angielskiego reformatora społecznego Henry'ego Salta Animals' Rights: Considered in Relation to Social Progress (Prawa zwierząt a postęp społeczny) wydanej w 1892 roku.

Do grona najbardziej znanych teoretyków filozofii praw zwierząt należą Peter Singer i Tom Regan. W Stanach Zjednoczonych i krajach Europy Zachodniej (głównie w Wielkiej Brytanii) znani są także aktywiści: Karen Davis z United Poultry Concerns, Ingrid Newkirk z PETA czy Gary Francione z Rutgers Universty Animal-Law Clinic.

Peter Singer uważany jest za jednego z twórców współczesnego ruchu na rzecz praw zwierząt, chociaż jego podejście do moralności w postępowaniu wobec zwierząt nie opiera się na pojęciu prawa, ale zasadzie równości w rozpatrywaniu racji (korzyści) stron. Jego książka (Wyzwolenie Zwierząt) mówi o tym, że ludzie rozważają swoje zachowanie wobec innych ludzi w kategoriach moralnych nie na bazie inteligencji (np. dzieci nie są w pełni sprawne mentalnie) czy zdolności do podejmowania trafnych wyborów moralnych (np. przestępcy czy osoby upośledzone umysłowo), czy też jakichkolwiek innych atrybutów nierozerwalnie związanych z człowieczeństwem, ale raczej na podstawie ich zdolności do doświadczania cierpienia. Ponieważ inne zwierzęta również cierpią, to wyłączenie ich z tego zbioru jest przejawem szowinizmu gatunkowego (terminu tego użył po raz pierwszy brytyjski psycholog Richard D. Ryder).

- i temu podobne por. np.:

Brent A. Singer: An Extension of Rawls' Theory of Justice to Environmental Ethics. Environmental Ethics 10, 1988, p. 217-231
Donald VanDeVeer: Of Beasts, Persons, and the Original Position. The Monist 62, 1979, p. 368-377

edytuj Prawa zwierząt w praktyce

Większość grup, organizacji i stowarzyszeń deklarujących działalność na rzecz praw zwierząt ogranicza się do prowadzenia akcji informacyjnych, działalności wydawniczej i wpływania na organy ustawodawcze. Istnieje jednak niewielka, choć warta odnotowania i rosnąca grupa aktywistów, którzy swoją działalność opierają na tzw. akcjach bezpośrednich, polegających na uwalnianiu zwierząt z miejsc, gdzie poddawane są cierpieniom oraz na niszczeniu mienia. Akcje te w założeniu mają spowodować zwrócenie uwagi publicznej na istniejący problem oraz realny uszczerbek finansowy firm wykorzystujących zwierzęta do eksperymentów.

Z uwagi na zdecydowanie negatywny odbiór akcji bezpośrednich przez opinię publiczną (w Stanach Zjednoczonych FBI ogłosiło, że traktuje Animal Liberation Front i Earth Liberation Front jako rodzime organizacje terrorystyczne), większość grup działających na rzecz praw zwierząt potępiła taki rodzaj działalności. Wszystkie organizacje potępiły natomiast akcje z użyciem przemocy, skierowane przeciwko ludziom. Zdarzały się jednak przypadki, że radykalni aktywiści z Wielkiej Brytanii nękali członków rodzin osób powiązanych z firmami stosującymi eksperymenty na zwierzętach.