Prawa człowieka.html

Prawa człowieka to pojęcie reprezentujące koncepcję, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, wynikające z godności człowieka, które są niezbywalne (nie można się ich zrzec) i nienaruszalne (istnieją niezależnie od władzy i nie mogą być przez nią regulowane). Państwu przypisuje się rolę instytucji, której zadaniem jest ochrona owych praw. Poszanowanie praw człowieka i godności ludzkiej jest uznawane za podstawę sprawiedliwości i pokoju na świecie.

Międzynarodowa encyklopedia prawa publicznego podaje^[1], że prawami człowieka są te wolności, środki ochrony oraz świadczenia, których respektowania właśnie jako praw, zgodnie ze współcześnie akceptowanymi wolnościami, wszyscy ludzie powinni móc domagać się od społeczeństwa, w którym żyją.

edytuj Prawa człowieka, a inne prawa moralne

Prawa człowieka różnią się od innych powszechnych praw moralnych tym, iż nie ma dla nich uzasadnienia. Fakt, że jest się człowiekiem jest wystarczającym faktem dochodzenia roszczeń wynikających z tychże praw. Ich fundamentalny i przyrodzony i uprzewilejowany charakter zdaniem prof. Wiktora Osiatyńskiego^[2] polega właśnie na tym, że nie wymagają one uzasadnień: uzasadnień wymagają odstępstwa od tych praw.

edytuj Historia prawodawstwa europejskiego

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela z 1789 roku

1792-1750 r. p.n.e. Kodeks Hammurabiego;
1215 - Magna Charta Libertatum - Wielka Karta Swobód wydana przez króla Anglii - żaden wolny człowiek nie ma być pojmany ani uwięziony albo wyrzucony z posiadłości, albo proskrybowany, ani wygnany lub innym sposobem pognębiony; i ani sami na niego nie wyruszymy, ani nikogo innego przeciw niemu nie wyślemy, jak tylko na podstawie legalnego wyroku równych jemu albo na podstawie prawa ziemskiego (...)
1690 - John Locke w Dwóch traktatach o rządzie przedstawia teorię praw naturalnych jednostki,
1573 - Konfederacja Warszawska
1628 - Petycja o Prawo
1679 - Habeas Corpus Act
1689 - Bill of Rights w Wielkiej Brytanii
1776 - Karta Praw Wirginii
1789 - Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela
konwencje genewskie
od 1919 działalność Czerwonego Krzyża
1920 - 1946 - działalność Ligi Narodów
10 grudnia 1948 - przyjęcie przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka
1966 - Międzynarodowe Pakty Praw Człowieka
do 1989 - powstało około 60 szczegółowych konwencji (m.in. o prawach dziecka)
1990 - Dokument Kopenhaski - proklamuje demokrację parlamentarną (czyli ustrój najbardziej sprzyjający przestrzeganiu praw człowieka) jako jedyny dopuszczalny w Europie, był dziełem KBWE

edytuj Przykłady praw człowieka

Rada Bezpieczeństwa ONZ

Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu

(w oparciu o http://www.unic.un.org.pl/)

prawo do życia;
prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania;
prawo każdego człowieka do uznawania wszędzie jego podmiotowości prawnej;
zakaz stosowania tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania lub karania;
zakaz trzymania człowieka w niewolnictwie lub poddaństwie;
zakaz skazywania człowieka za czyn, który nie stanowił przestępstwa w chwili jego popełnienia;
zakaz pozbawiania wolności jedynie z powodu niemożności wywiązania się ze zobowiązań umownych.

edytuj a) prawa osobiste

(zobacz też Art. 38 - 56 Konstytucji RP)
prawa do:

dobrego życia
rzetelnego sądu (patrz "gwarancje formalne" poniżej)
decydowania o swoim życiu
prawo jednego człowieka kończy się tam gdzie zaczyna się prawo innego człowieka
szczęścia

edytuj b) prawa i wolności polityczne

1. tzw. prawa negatywne - prawa służące ochronie wolności jednostki przed ingerencją ze strony państwa ( zobacz też Art. 57 - 63 Konstytucji RP)

prawo do obywatelstwa
możliwość uczestniczenia w życiu publicznym
czynne prawo wyborcze - możliwość uczestnictwa w wyborach
bierne prawo wyborcze - możliwość kandydowania w wyborach
wolność zrzeszania się
prawo do uczestniczenia i organizowania pokojowych manifestacji
prawo do składania wniosków, petycji, skarg
dostęp do informacji o działaniach władz i osób publicznych
równy dostęp do służby publicznej.

edytuj c) wolności i prawa ekonomiczne, socjalne i kulturalne

1. tzw. prawa pozytywne - uprawnienia jednostki do świadczeń na jej rzecz - prawa socjalne

prawo do: (zobacz też Art. 68, 75 Konstytucji RP)

ochrony zdrowia
nauki
odpowiedniego i zadowalającego wynagrodzenia, zapewniającego jednostce i jej rodzinie egzystencję odpowiadającą godności ludzkiej
pomocy socjalnej (ogólnie)
rozrywki (np. granie w piłkę nożną, pływanie)

2. prawa ekonomiczne: (zobacz też Art. 64 Konstytucji RP)

prawo do pracy
prawo do własności
prawo dziedziczenia

3. prawa solidarnościowe (w większości nie posiadają sformalizowanego charakteru prawnego) - wszystkie prawa przysługujące grupom społecznym, np. prawo narodów do samostanowienia

4. prawa kulturalne: (zobacz też Art. 73 Konstytucji RP)

prawo do wolności twórczości artystycznej
prawo do badań naukowych oraz ogłaszania ich wyników
prawo do wolności korzystania z dóbr kultury i ich wytwarzania

Gwarancje:

materialne (dotyczą głównie praw socjalnych, ekonomicznych i kulturowych)
formalne (prawo do ochrony prawnej jednostki)

prawo każdego człowieka do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy przez niezawisły sąd
prawo do fachowej obrony w postępowaniu przed organami aparatu państwowego
prawo do skargi konstytucyjnej

edytuj Instytucje skargi

edytuj Pozarządowe organizacje praw człowieka

Przypisy

↑ Encyclopedia of Public International Law, vol 8, Human Rights and the Individual in International Law, International Economics Relations, Amsterdam, - New York - Oxford 1985, s. 268
↑ Wiktor Osiatyński: Wprowadzenie do praw człowieka