Feudalizm.html

Hołd lenny Rolanda przed Karolem Wielkim

Feudalizm (śrdw. łac. feudum - prawo do rzeczy cudzej, lenno) - ustrój społeczno-polityczno-ekonomiczny opierający się na hierarchicznej zależności (wasalności) jednostek pomiędzy sobą, istnieniu podzielonej własności ziemi i poddaństwa chłopów.

edytuj Geneza

Feudalizacja stosunków społecznych rozpoczęła się jeszcze w epoce starożytnej, a mianowicie w III wieku naszej ery (gdy cesarstwem rzymskim wstrząsnął głęboki kryzys ekonomiczny; dotychczasowa gospodarka zaczęła się załamywać, przez co szybko nastąpił powrót do gospodarki naturalnej), przybrała na sile w średniowieczu w VII-IX w. by osiągnąć swą klasyczną postać w X-XIII w Europie Zachodniej. Ślady feudalizmu w postaci pańszczyzny przetrwały w Polsce oraz w niektórych regionach Węgier i należących wówczas do nich Orawy i Spiszu aż do XX wieku (aż do wojny w 1939 w II RP dziesięcina wobec duchowieństwa).

edytuj Przyczyny powstania feudalizmu

państwo Karola Wielkiego, było duże, więc aby usprawnić administrację władca oddaje część terytorium swoim współpracownikom (dzieli w ten sposób państwo na 900 hrabstw, które przekazuje hrabiom). Funkcje hrabiego: sądowe, ekonomiczne (zbieranie podatków) i polityczno-wojskowe
usprawnienie systemu ekonomicznego
pierwsze immunitety (przywilej: może być sądowniczy i ekonomiczny, całkowity lub częściowy) nadawane są Kościołowi, który z założenia ma strzec hierarchii społecznej
chłop był zobowiązany do świadczeń ekonomicznych i pospolitego ruszenia na rzecz króla. Chłopi nie chcieli jednak iść do wojska, gdyż wtedy ich ziemia niszczała. Chłop - właściciel ziemi oddawał się pod opiekę rycerzowi oddając mu ziemię. Jest to tak zwana oddolna feudalizacja, czyli oddanie się chłopa pod opiekę rycerza ze względu na niebezpieczeństwo w państwie i niechęć do wykonywania służby wojskowej

edytuj Pojęcia związane z feudalizmem

Ksiądz, rycerz i chłop

lenno - ziemia lub urząd nadawany przez seniora wasalowi
senior - pan lenny
wasal - lennik seniora
suweren - najwyższy senior (władca)
beneficjum - ziemia nadawana Kościołowi przez władcę dożywotnio jako wynagrodzenie za sprawowany urząd
immunitet - przywilej (może być sądowy i ekonomiczny, całkowity i niecałkowity)
inwestytura - uroczyste nadanie lenna
hołd lenny - przysięga wierności składana seniorowi przez wasala
komendacja - akt podanie się wasala seniorowi (fragment umowy lennej)
felonia - złamanie, zdrada przysięgi wierności
Sąd Par - osądzał oskarżonych o felonię. Jednak było to trudne gdyż wasalów osądzali inni wasale, a seniora inni seniorzy. W tym wypadku władcę musieli osądzać więc inni władcy. Karą za felonię było najczęściej odebranie lenna
Feudał - posiadacz ziemski.

edytuj Istota gospodarki feudalnej

Feudalizm lub system feudalny stanowi jeden z porządków (ustrojów) państwa. Dawniej polegał on na tym, że cesarz przydzielał książętom, później także szlachcie, swoje ziemie jako lenno, ci z kolei przydzielali je swoim zarządcom, a oni poszczególnym chłopom. Feudalizm jako system hierarchicznej zależności jednostek był systemem zdominowanym przez elementy tradycyjne, co oznacza, że władzę w nim z reguły sprawowali ludzie "szlachetnie urodzeni". Oparty był system wzajemnych relacji. Wasale mieli obowiązek świadczenia renty feudalnej. Pan feudalny (senior) zapewniał wasalowi opiekę.

Najbardziej istotnymi elementami feudalizmu były: wasalstwo, stosunki lenne, prywatne zamki obronne i rycerstwo.

edytuj Renta feudalna i jej odmiany

renta feudalna - świadczenie chłopa na rzecz pana w trzech formach

pańszczyzna - forma odrobkowa
czynsz - forma pieniężna
danina - forma naturalna

edytuj Odmiany feudalizmu

Można wyróżnić następujące odmiany:

feudalizm kontynentalny, który kierował się zasadą: wasal mego wasala nie jest moim wasalem. I taki układ dominował np. we Francji, czy późniejszym okresie średniowiecza w Polsce, co w końcu doprowadziło do rozbicia dzielnicowego. Odmiana ta miała charakter decentralizujący (odśrodkowy);
feudalizm wyspiarski, który kierował się zasadą: wasal mego wasala jest moim wasalem. Ta odmiana feudalizmu dominowała na dzisiejszych Wyspach Brytyjskich. Odmiana ta nie miała tendencji decentralizujących (odśrodkowych). Wiązało się to z tym, że Anglia nigdy nie przeszła rozdrobnienia feudalnego.
feudalizm biurokratyczny (chiński) – ustrój feudalny w pierwszych wiekach dziejów Chin (tj. dynastie Xia, Shang oraz Zhou) był dość podobny do form sprawowania władzy znanych w Europie; w okresie Wiosen i Jesieni doszło nawet do rozbicia dzielnicowego i podziału ziem chińskich między kilkudziesięciu władców. Proces nabierania przez feudalizm chiński wyjątkowych cech rozpoczął się w 221 r. p.n.e., kiedy Pierwszy Cesarz Chin zjednoczył kraj i ograniczył mocno wpływy arystokracji na sprawowanie rządów. Chciał w ten sposób utrwalić swoją władzę i w tym celu powierzył funkcję wykonawcze osobom pochodzącym z ludu. Po upadku jego dynastii Qin, następna dynastia Han pozostała przy centralizmie opartym na mandarynach, klasie urzędniczej wywodzącej się zarówno z arystokracji, jak i innych warstw społecznych. To dzięki tej klasie, chiński feudalizm nabrał swoistych cech. Pomógł w tym również pierwszy na świecie system egzaminów urzędniczych, wprowadzony w 605 r. Ustrój ten był na tyle efektywny, że przetrwał zarówno upadki kolejnych chińskich dynastii jak i najazdy Dżurdżenów, Kitanów, Mongołów i Mandżurów. Żeby skutecznie zarządzać wielkim krajem, najeźdźcy przyjmowali rdzenny system sprawowania władzy.
feudalizm wschodnioeuropejski
feudalizm skandynawski
feudalizm japoński
feudalizm afrykański

edytuj Skutki feudalizmu

rozdrobnienie feudalne
feudalizacja kościoła
powstanie trzech stanów
zmniejszenie się liczebności armii
stopniowo rezygnowano z niewolnictwa
spór o prymat w świecie chrześcijańskim między władzą świecką, a duchową
w wyniku zasady kontynentalnej znacznie osłabiła sie władza królestwa, gdyż królowi podporządkowani byli tylko jego bezpośredni wasale. Wasal musiał zachować wierność swojemu seniorowi nawet jeżeli pociągało to za sobą konflikt z władzą państwa. Sprzyjało to nieustannym wojnom i przekształceniu się państwa w luźne państewko. Król miał niewielką władzę zależną od dobrej woli wasali. Osłabienie francuskiej pozycji władcy
rozwój kultury i etosu rycerskiego
Wilhelm Zdobywca w obawie przed osiągnięciem zbyt wysokiej pozycji przez możnych nadawał im ziemie w kawałkach porozrzucanych po całym kraju. Każdy wasal zanim złożył przysięgę wierności swojemu seniorowi musiał przysiąc wierność władcy. Silną pozycje utrzymali szeryfowie - królewscy urzędnicy odpowiedzialni za bezpieczeństwo
Kościół stał się posiadaczem ogromnego majątku ziemskiego

edytuj Ciekawostki

9 kwietnia 2008 Tajna Rada Wielkiej Brytanii zaakceptowała zmiany prawa prowadzące do wprowadzenia demokracji i likwidacji ostatniego w Europie systemu feudalnego na wyspie Sark.