Centesimus annus.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
|
Idee
Dokumenty
Osobistości
Organizacje
|
Centesimus annus (łac. - Setna rocznica) - encyklika papieża Jana Pawła II ogłoszona 1 maja 1991. Jest to encyklika społeczna wydana w 100 rocznicę opublikowania encykliki Leona XIII Rerum novarum, stanowiącej fundament katolickiej nauki społecznej. Encyklika Centesimus annus wydana w 100-lecie encykliki Leona XIII Rerum novarum. Ma w dużej mierze charakter krytyki socjalizmu, co ciekawe jednak wydana została 1 maja. Podzielona na rozdziały: Wprowadzenie, Znamienne rysy encykliki Rerum novarum, Ku „rzeczom nowym” naszych czasów, Rok 1989, Własność prywatna i powszechne przeznaczenie dóbr, Państwo i kultura, Człowiek jest drogą Kościoła. We wprowadzeniu podkreślono znaczenie pontyfikatu Leona XIII i encykliki Rerum novarum, wspomniano o innych encyklikach Pawła VI i Jana Pawła II Pomimo braku zmiany doktryny Kościoła, zachęcono do "odczytania na nowo" Rerum novarum.
W rozdziale I raz jeszcze podkreślono przełomowość encykliki Leona XIII, zarysowano okoliczności w jakich powstała. Przypomniano narastające sprzeczności klasowe, akceptację własności (krytyka marksizmu), konieczność godnego wynagradzania i co oczywiste prawo do nieskrępowanego wykonywania obowiązków religijnych.
W rozdziale II sytuacja opisana w Rerum novarum zostaje porównana do sytuacji dzisiejszej, autor dostrzega analogiczność sytuacji ok. 1891 do wydarzeń 1989. Przekonuje, że Leon XIII już w k. XIX w. dostrzegł konieczność upadku socjalizmu prawie wiek później- składa hołd przenikliwości poprzednika. Jeszcze raz krytykowane jest materialistyczne widzenie świata przez socjalizm, a także brak personalizmu w pojmowaniu roli jednostki (jednostka jedynie "trybikiem w machinie"). Taka koncepcja ma wg papieża niemożność stworzenia zdrowego społeczeństwa- istnienie nieustannego wyobcowania jednostki. Co oczywiste z negatywną oceną spotyka się ateizm i walka klas (przeciwstawiona jednakże teoretycznie "walce o sprawiedliwość społeczną". Encyklika zrównuje imperializm i militaryzm z marksistowską walką klas- uważając, że mają wspólne marksistowskie korzenie. Encyklika powtarza zawarty w Rerum novarum sprzeciw wobec upaństwowienia środków produkcji widząc w nim przyczyne wyobcowania człowieka ze społeczeństwa. Papież rozwija poglądy poprzednika w kwestii konieczności reform i aktywnej roli państwa w tej dziedzinie. Twierdzi ponadto, że konsekwencją źle pojętej wolności ludzkiej były totalitaryzmy XX w. :nazizm i komunizm, a także holocaust narodu żydowskiego (jeszcze raz zrównano przy tym nazizm i komunizm, jako systemy równie destrukcyjne). Pesymistyczne jest także twierdzenie Jana Pawła o rzeczywistości powojennej- podział na przeciwstawne bloki polityczne, wyścig zbrojeń (nawiązanie do Sollicitudo...). Wskazując na niezmienne stanowisko Kościoła piętnuje podział świata, militaryzację i rozszerzanie się sporu 2 bloków na kraje 3. świata. Poddając krytyce marksizm-leninizm nie zapomina także o negatywnych konsekwencjach autorytaryzmu (nie nazywając go jednak po imieniu) i istnienia społeczeństwa konsumpcyjnego. Pozostając mocno sceptycznym kwestii ich skuteczności, zauważa jednakże pewne pozytywne aspekty działania organizacji międzynarodowych, konieczne jest natomiast usprawnienie metod ich działania.
W rozdział III opisuje znaczenie roku 1987 i przemian jakie zaszły w Europie, ale także na innych kontynentach. Podkreślając rolę Kościoła w przemianach, z zadowoleniem wita demokratyzację ustrojów, żywi jednakże obawę co do ich trwałości. Analizując przyczyny upadku komunizmu obok cz. ekonomicznych- niesprawność systemu, wymienia zaangażowanie obywateli, z zadowoleniem zauważa, że była to działalność pokojowa. Uważa jednakże, że czynnikiem decydującym o upadku systemu był jego programowy ateizm. Stosunkowo łatwe i bezkrwawe zwycięstwo łączy z zawierzeniem Bogu i wartościom chrześcijańskim (rzeczywisty wpływ Opatrzności). Z aprobatą witając klęskę marksizmu, papież ostrzega jednak, że nie spowodowała ona automatycznego końca problemów, w wyniku których narodziła się ta doktryna. Dostrzegając problemy, które stoją teraz przed krajami Europy Śr-Wsch, wzywa inne narody do solidarności i współpracy. Apeluje o wzajemne wybaczenie win. Niepokojem napełnia go także wciąż trudna sytuacja w krajach 3. świata. Przestrzega przed dostrzeganiem jedynie gospodarczego aspektu rozwoju- konieczny jest także rozwój duchowy. Akcentując konieczność walki z niesprawiedliwościami, radykalnie sprzeciwia się stosowania przemocy.
W rozdziale IV podkreśla ograniczoność własności. Pomimo poparcia dla własności prywatnej, twierdzi, że powinna ona służyć człowiekowi. Zaakcentowana jest potrzeba moralnego korzystania z rzeczy. Zarysowany został także problem zmian, które doprowadziły do powstania kwestii własności technicznej i przemysłowej. Autor uważa, że właściwy model gospodarczy powinien być dostosowany do okoliczności społeczno-ekonomicznych i historycznych- nie narzuca jednej obowiązującej wizji, przestrzega jednakże przed lekceważeniem ludzkiego wymiaru pracy, głosi personalizm. Konsekwencją tego jest dostrzeżenie k. ograniczenia mechanizmu rynkowego na rzecz dobra wspólnego. Po raz kolejny zwraca uwagę na trudną sytuacje krajów trzeciego świata, głosi także krytykę tzw. konsumizmu - przypisując powstanie społecznych plag (narkomania) jego wpływowi. Tradycyjnie także zwraca uwagę na los jednostek słabszych, niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
W rozdziale V podkreślone zostało znaczenie kultury, krytyce poddano rzeczywistość krajów totalitarnych z ich podporządkowaniem kultury, sztuki i nauki panującej ideologii. Krytyce poddano rolę ideologów uważających, że są jedynymi dysponentami prawdy obiektywnej, wyrażono obawę przed narastającym fundamentalizmem także religijnym. Rozdział ten oprócz krytycznej analizy wpływu totalitaryzmu na społeczeństwo raz jeszcze bardzo wyraźnie sprzeciwia się wojnie. W zasadzie pozytywnie natomiast wyraża się o demokracji i idei poszanowania praw człowieka- przyznając narodom prawo do wyboru przedstawicieli.
W rozdział VI ma charakter refleksji etycznej, jeszcze raz podkreślone zostaje znaczenie pontyfikatu Leona XIII i jego nowatorskich wizji.
Znaczący jest brak encykliki z okazji 110-lecia Rerum novarum, przypadającej w 2001 r.
