Alfabet arabski.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
Alfabet arabski - alfabetyczne pismo używane do zapisu języka arabskiego. Powstało z nabatejskiej odmiany pisma aramejskiego.
Najstarsze zabytki pochodzą z IV wieku n.e. (inskrypcje z Rammu i An-Namara). Istnieje wiele odmian pisma arabskiego. Do najważniejszych należą pismo kwadratowe (kufickie) i okrągłe (naschi). Pismo arabskie rozpowszechnione jest w krajach muzułmańskich.
Zapisywane jest z prawa na lewo. Ma 18 podstawowych znaków, które po uzupełnieniu jedną, dwiema lub trzema kropkami tworzą 28 liter oznaczających spółgłoski oraz samogłoski długie i dyftongi. Samogłoski krótkie są w piśmie arabskim pomijane, dlatego jest ono klasyfikowane jako abdżad. Czasami stosuje się jednak na ich oznaczenie dodatkowe znaki samogłoskowe (w arabskich elementarzach i w Koranie).
Litery mogą mieć różne formy w zależności od pozycji w wyrazie (początkowej, środkowej, końcowej albo izolowanej).
Dekoracyjne zapisywanie wersów Koranu doprowadziło w ciągu ponad 1400 lat do powstania wielu szkół kaligrafii. W świecie arabskim kaligrafia uznawana jest za jedną z najwyższych form sztuki. Ma szczególne znaczenie, ponieważ przekazuje treść Koranu - świętej księgi islamu.
Spis treści |
edytuj Litery arabskie oraz transkrypcja i transliteracja
| Litera arabska | Transkrypcja / transliteracja | ||||
|---|---|---|---|---|---|
| postać końcowa | postać środkowa | postać początkowa | postać izolowana | transkrypcja polska | transliteracja ISO |
| ـا | ا | a | ā | ||
| ـب | ـبـ | بـ | ب | b | b |
| ـت | ـتـ | تـ | ت | t | t |
| ـث | ـثـ | ثـ | ث | s | ṯ |
| ـج | ـجـ | جـ | ج | dż | ǧ |
| ـح | ـحـ | حـ | ح | h | ḥ |
| ـخ | ـخـ | خـ | خ | ch | ẖ |
| ـد | د | d | d | ||
| ـذ | ذ | z | ḏ | ||
| ـر | ر | r | r | ||
| ـز | ز | z | z | ||
| ـس | ـسـ | سـ | س | s | s |
| ـش | ـشـ | شـ | ش | sz | š |
| ـص | ـصـ | صـ | ص | s | ṣ |
| ـض | ـضـ | ضـ | ض | d | ḍ |
| ـط | ـطـ | طـ | ط | t | ṭ |
| ـظ | ـظـ | ظـ | ظ | z | ẓ |
| ـع | ـعـ | عـ | ع | (-) | ` |
| ـغ | ـغـ | غـ | غ | gh | ḡ |
| ـف | ـفـ | فـ | ف | f | f |
| ـق | ـقـ | قـ | ق | k | q |
| ـك | ـكـ | كـ | ك | k | k |
| ـل | ـلـ | لـ | ل | l | l |
| ـم | ـمـ | مـ | م | m | m |
| ـن | ـنـ | نـ | ن | n | n |
| ـه | ـهـ | هـ | ه | h | h |
| ـو | و | w, u | w, ū | ||
| ـي | ـيـ | يـ | ي | j, i | y, ī |
| ـة | ة | (-), t | (-), t | ||
| ـى | ى | a | à | ||
Uwaga: Litery ا, د, ذ, ر, ز, و, ة i ى nie są łączone w piśmie z literami występującymi po nich, nie posiadają więc formy środkowej i początkowej.
edytuj Cyfry arabskie
Zobacz więcej w osobnym artykule: Cyfry arabskie (w krajach arabskich).W piśmie arabskim używa się dwóch rodzajów cyfr: standardowych arabskich oraz tak zwanych wschodnioarabskich, używanych w Iranie, Pakistanie oraz Indiach.
| Cyfry arabskie w Europie | Standardowe cyfry arabskie |
Cyfry wschodnioarabskie |
|---|---|---|
| 0 | ٠ | ۰ |
| 1 | ١ | ۱ |
| 2 | ٢ | ۲ |
| 3 | ٣ | ۳ |
| 4 | ٤ | ۴ |
| 5 | ٥ | ۵ |
| 6 | ٦ | ۶ |
| 7 | ٧ | ۷ |
| 8 | ٨ | ۸ |
| 9 | ٩ | ۹ |
edytuj Dodatkowe znaki
edytuj Hamza
Zobacz więcej w osobnym artykule: Hamza.Hamza nie jest zazwyczaj uznawana za literę, mimo że służy do zapisu spółgłoski, jaką jest zwarcie krtaniowe: ؤ, ئ, إ, أ, ﺀ
Ta sekcja jest zalążkiem. Jeśli możesz, rozbuduj ją.
edytuj Znaki samogłoskowe
Na oznaczenie samogłosek oraz końcówek deklinacyjnych istnieją w piśmie arabskim dodatkowe, zwykle nieużywane znaki. Poniżej znajduje się tabela, uwzględniające niektóre z nich:
| znak | przykład | nazwa | znaczenie |
|---|---|---|---|
| َ | بَ | fatha | krótkie a |
| ِ | بِ | kasra | krótkie i |
| ُُ | بُ | damma | krótkie u |
| َ | بَا | fatha + alif | długie ā |
| ِ | بِي | kasra + y | długie ī |
| ُ | بُو | damma + wāw | długie ū |
| ْ | يْمُو | sukun | brak samogłoski |
| ّ | دُرِّسَ | szadda | podwojenie danej spółgłoski |
| ٌ | سٌ | nunacja | końcówka -un (podwojona damma) |
| ٌ , ُُ | końcówka -un | I przypadek imienia w stanie nieokreślonym | |
| ٍ | سٍ | końcówka -in | II przypadek (podwójna kasra) |
| ً | اً | końcówka -an | III przypadek (podwójna fatha) |
| اً | اً | końcówka -an | III przypadek (podwójna fatha), najczęściej z dodatkową literą alif |
edytuj Ligatury
W alfabecie arabskim istnieją również ligatury:
- ﻻ - lā jedna z partykuł przeczących; także samodzielna jako nie (odpowiedź na pytanie ogólne)
- ﻼ - lā połączenie lā wewnątrz wyrazu
edytuj W innych językach
Pisma arabskiego używa się także do zapisu innych języków w regionach zdominowanych przez islam, m. in. perskiego, urdu, ujgurskiego, malajskiego, suahili (obok pisma łacińskiego), a do roku 1929 zapisywano nim także język turecki.
W przeszłości pismo to służyło także do zapisu języków muzułmańskich narodów Kaukazu i Azji Środkowej, np. czeczeńskiego i uzbeckiego, do lat 30. XX wieku, kiedy to Rosjanie wprowadzili tam cyrylicę w celu osłabienia wpływów islamu.
W języku perskim używa się czterech dodatkowych liter na oznaczenie dźwięków obcych językowi arabskiemu:
| głoska | litera | nazwa |
|---|---|---|
| p | پ | pe |
| ʧ (cz) | چ | cze |
| ʒ (ż) | ژ | że |
| g | گ | gaf |
W języku paszto obok liter arabskich i perskich używane są litery modyfikowane przez dodanie małego kółeczka (zwanego پﻨﺪﻚ pandak), oznaczające spółgłoski szczytowe: ړ ʈ, ډ ɖ, ټ ɺ̢], ڼ ɳ. Istnieją też litery będące wariantami liter arabskich z mniejszą lub większą liczbą kropek: څ ʦ, ځ ʣ, ښ ʂ, ږ ʐ, ې e i ئ -əj.
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
Alfabetyczne: Arabskie • Aramejskie • Braille'a • Cyrylica • Dewanagari • Etiopskie • Fenickie • Głagolica • Gockie • Greckie • Gruzińskie • Hebrajskie • Łacińskie • Moon • Ogamiczne • Ormiańskie • Rowasz • Runiczne • Tifinagh
Sylabowe: Bopomofo • Czirokeskie • Dewanagari • Gurmukhi • Hangyl • Hiragana • Kanadyjskie • Katakana • Laotańskie • Sojombo • Tajskie • Tamilskie • Tybetańskie
Obrazkowe: Hieroglify • Pismo pierwotne
Chińskie: Pismo chińskie (tradycyjne i uproszczone) • Hancha • Kanji
Zobacz też: Alfabet • Systemy pisma CJK • Alfabet flagowy • Alfabet Morse'a