Alberta (prowincja Kanady).html



Alberta

Flaga Alberty Godło Alberty
Dewiza: Fortis et Liber (Silny i Wolny)
Język urzędowy	angielski
Stolica	Edmonton
Największe miasto	Calgary
Premier	Ed Stelmach
Gubernator porucznik	Norman Kwong
Reprezentacja w parlamencie  - przedst. w Izbie Gmin  - przedst. w Senacie	28 6
Powierzchnia:
Całkowita  • ziemi  • wód	661 848 km² 642 317 km² 19 531 km² (2,95%)
Ludność:
(2006)  • gęstość	3,41 mln. 5,1 os./km²
Akces do Konfederacji	rok - 1905 (jako dziesiąta)
Strefa czasowa	UTC -7
Informacja pocztowa  • Kod telefoniczny  • ISO 3166-2  • Skrót pocztowy  • Pierwsza litera kodu	403, 780 CA-AB AB T
Strona internetowa	www.gov.ab.ca

Alberta – prowincja Kanady. Alberta graniczy z prowincjami, od zachodu z Kolumbią Brytyjską, od wschodu z Saskatchewan, z Terytoriami Północno-Zachodnimi na północy i ze stanem USA Montana od południa.

Nazwa Alberta odnosząca się wcześniej do dystryktu Alberta została wybrana dla upamiętnienia księżniczki Louise Caroline Alberta Windsor czwartej córki królowej Wiktorii.

edytuj Struktura polityczna prowincji

Zgodnie z zasadami organizacji prowincji w Kanadzie, władze ustawodawczą sprawuje Parlament Alberty Legislative Assembly of Alberta, a władzę wykonawczą Rząd Alberty Government of Alberta na czele z premierem Prime Minister of Alberta. Przedstawicielem głowy państwa monarchy Kanady jest gubernator porucznik Lieutenant Governor of Alberta.

edytuj Gubernator porucznik Alberty

Gubernator porucznik jest przedstawicielem głowy państwa, monarchy Kanady w prowincji. Choć gubernator mianowany jest przez monarchę, następuje to automatycznie po rekomendacji premiera Alberty. Funkcje gubernatora porucznika są czysto honorowe i ceremonialne, choć teoretycznie może on wpływać na kształt polityki prowincjonalnej.

edytuj Parlament Alberty

Parlament Alberty Legislative Assembly of Alberta składa się współcześnie z 83 deputowanych Members of Legislative Assembly w skrócie MLA. Wybierani są oni w 83 jednomandatowych okręgach wyborczych. Partia zdobywająca większość w parlamencie tworzy rząd prowincjonalny, a jej przewodniczący zostaje premierem Alberty. Druga partia w parlamencie otrzymuje status oficjalnej opozycji.

W obecnej kadencji parlamentu miejsca w parlamencie podzielone są następująco:

Progressive Conservative Party of Alberta – 61

Liberal Party of Alberta – 17

New Democratic Party – 4

Alberta Alliance – 1

Po dane historyczne na temat składu parlamentów zobacz Zgromadzenie Legislacyjne Alberty

edytuj Rząd Alberty

Edmonton

Calgary

Rząd Alberty składa się z szeregu ministerstw i agencji zajmujących się całością spraw będących w gestii prowincji.

• Ministry of Aboriginal Affairs and Northern Development – Ministerstwo do spraw Indiańskich i rozwoju terenów północnych
• Ministry of Agriculture, Food and Rural Development – Ministerstwo rolnictwa, gospodarki żywnościowej i rozwoju terenów wiejskich.
• Ministry of Children's Services – Ministerstwa do spraw dzieci.
• Ministry of Community Development – Ministerstwo samorządów.
• Ministry of Economic Development – Ministerstwo rozwoju gospodarczego.
• Ministry of Energy – Ministerstwo energetyki.
• Ministry of Environment – Ministerstwo ochrony środowiska.
• Ministry of Finance – Ministerstwo finansów.
• Ministry of Gaming – Ministerstwo gier liczbowych.
• Ministry of Government Services – Ministerstwo usług rządowych.
• Ministry of Health and Wellness – Ministerstwo zdrowia.
• Ministry of Human Resources and Employment – Ministerstwo pracy i spraw socjalnych.
• Ministry of Infrastructure – Ministerstwo infrastruktury prowincjonalnej.
• Ministry of Innovation and Science – Ministerstwo nauki i techniki.
• Ministry of International and Intergovernmental Relations – Ministerstwo do spraw kontaktów z rządami innych prowincji.
• Ministry of Justice and Attorney General – Ministerstwo sprawiedliwości i prokurator generalny.
• Ministry of Learning – Ministerstwo edukacji.
• Ministry of Municipal Affairs – Ministerstwa spraw komunalnych.
• Ministry of Revenue – Ministerstwo skarbu prowincjonalnego.
• Ministry of Seniors – Ministerstwo do spraw ludzi starszych.
• Solicitor General – Ministerstwo bezpieczeństwa wewnętrznego.
• Ministry of Sustainable Resource Development – Ministerstwo zasobów naturalnych.
• Ministry of Transportation – Ministerstwo transportu.

edytuj Premier Alberty

Premier Alberty jest szefem rządu prowincjonalnego w Albercie. Posiada on bardzo szerokie uprawnienia, pozwalające prowadzić skuteczne rządy, jeśli tylko ma zapewnione poparcie w parlamencie. Premierem zostaje lider partii zdobywającej większość w parlamencie. Jeśli z jakiś powodów, w czasie trwania sesji parlamentu przewodniczący rządzącej partii zostaje zmieniony, następuje automatyczna zmiana na stanowisku premiera prowincji.

edytuj Podział administracyjny prowincji

Zobacz: lista jednostek samorządowych w Albercie.

edytuj Ukształtowanie terenu

Kolej nad Athabaską, niedaleko jeziora Brûlé.

Albertę można podzielić na trzy geograficznie zróżnicowane obszary:

• Góry Skaliste: Wysokie i strzeliste góry rozciągające się południkowo wzdłuż zachodniej granicy prowincji. Zbocza w dolnych partiach porośnięte są sosnowymi lasami, zaś wyższe składają się ze skał i piargów. W górach skalistych znajduje się duża ilość trudno dostępnych dolin. Najwyższymi szczytami znajdujących się w Albercie są:

Athabaska – 4151 m

Robson Peak – 3954 m

Fyel – 3603 m

• Preria: niemal płaskie, i całkowicie pozbawione drzew obszary, oryginalnie porośnięte wysoką trawą, dziś używane jako wysokiej jakości pola orne lub pastwiska.
• Tereny północne: zalesione oraz bagniste, posiadające typowe cechy tajgi.

edytuj Wody śródlądowe

Choć udział wód śródlądowych w powierzchni całkowitej Albert wynosi nieco poniżej 3%, to z wyjątkiem jej południowych obszarów, jej teren może być uznany za dobrze nawodniony. W górach skalistych biorą swój początek liczne potoki, które zasilają system większych rzek przecinających nizinną część prowincji. Do największych z nich należą Athabaska, Beaver, Hay, Milk, North Saskatchewan, South Saskatchewan, Peace, Red Deer, Slave. Do największych jezior należą Jezioro Athabaska leżące na granicy z Saskatchewan, Małe Jezioro Niewolnicze, Bistcho, Claire

edytuj Klimat

Klimat w Albercie kształtowany jest przez dwa czynniki – bliskość wysokich gór o ukształtowaniu południkowym oraz brak naturalnej zapory oddzielającej teren od arktycznej części kontynentu. Drugi fakt powoduje srogie i mroźne zimy. Obecność wysokich gór powoduje istnienie wiatrów halnych zwanych tam chinook wind. Wiatry te potrafią przynieść gwałtowne zmiany pogody ze wzrostami temperatury do kilkanaście stopni w skali Celsjusza w czasie zaledwie kilku godzin.

Ze względu na dużą rozciągłość południkową Alberty, występują w niej trzy strefy klimatyczne.

• W strefie południowej panuje klimat umiarkowany. Raczej ciepłe, a nawet upalne lata i mroźne zimy z temperaturami średnimi od -8,9°C do -9,8°C.
• W strefie środkowej ze względu na mniejszy wpływ wiatrów halnych klimat ma charakter ustabilizowany. Względnie ciepłe lata i mroźne zimy z średnimi temperaturami -12,1°C.
• W strefie północnej panuje klimat subarktyczny. Chłodne lata i bardzo mroźne zimy z średnimi temperaturami -13,8°C.

edytuj Zasoby naturalne

Obok doskonałej ziemi ornej największym bogactwem Alberty są bogate pokłady ropy naftowej i węgla kamiennego. 58% powierzchni prowincji jest zalesione.

edytuj Gospodarka prowincji

Współcześnie najistotniejszą dziedziną gospodarki Alberty jest uzyskiwanie i przetwarzanie ropy naftowej i gazu ziemnego. Dziedzina ta decyduje o sile gospodarki prowincjonalnej, lecz także uzależnia ją od wahań cen na światowych rynkach.

Do pozostałych dziedzin gospodarki Alberty należą:

• Rolnictwo – głównie produkcja zbóż i hodowla bydła. Całkowity areał ziemi uprawnej w Albercie wynosi ponad 20 milionów hektarów. Alberta wytwarza 22% całej produkcji rolnej Kanady. W 2001 całkowity dochód rolnictwa Alberty wyniósł 8,3 miliarda dolarów.
• Leśnictwo i przemysł drzewny – rocznie wycinanych jest ok. 23 milionów metrów sześciennych drewna. Całkowity dochód przemysłu drzewnego wynosi ok. 4 miliardów dolarów.
• Górnictwo węglowe – obok ropy naftowej i gazy ziemnego, węgiel kamienny jest najważniejszych zasobem naturalnym prowincji.
• Energetyka – w Albercie generowane jest 80% całej produkcji energii w Kanadzie. Większość pochodzi z elektrowni węglowych.
• Telekomunikacja – Alberta dobrze rozbudowaną infrastrukturę telekomunikacyjną. Ma najwyższą średnią w wyposażeniu gospodarstw domowych w sprzęt telekomunikacyjny w całej Kanadzie. Według danych z 2001 99% gospodarstw posiada telefon, 51% telefon komórkowy, 63% komputer i 65% dostęp do Internetu. W usługach telekomunikacyjnych zatrudnienie znajduje 17 tysięcy pracowników. Telekomunikacja generuje roczny dochód 5,8 miliarda dolarów.
• Turystyka – w Albercie znajduje się ponad 300 parków narodowych i wiele ośrodków wypoczynkowych i rekreacyjnych. W turystyce pracuje ponad 100 tysięcy osób. Ta dziedzina gospodarki generuje roczny dochód 5,2 miliarda dolarów.

edytuj Historia prowincji

Alberta powstała w 1905 wraz z jej wydzieleniem z Terytoriów Północno-Zachodnich. Historia jej terenów jest jednak dużo starsza. Najpierw przez tysiące lat była terenem migracji i tworzenia się kultur indiańskich, a następnie od połowy XVIII w. teren eksploracji łowieckich i handlowych kompanii, najpierw francuskiej La Compagnie du Nord, potem brytyjskich Północno-Zachodniej i Kompanii Zatoki Hudsona. Od 1867, daty przyłączenia wszystkich terenów będących po zarządem kompanii do Konfederacji Kanady, tereny Alberty zwane wtedy dystrykt Alberta, wchodzi w okres gwałtownej kolonizacji. W ciągu niespełna czterdziestu lat ludność regionu z niewiele ponad tysiąca osób wzrosła do niemal 400 tysięcy. Wobec tego, Rząd Federalny zdecydował o przekształceniu rejonu w samodzielną prowincję. W ciągu stu lat swej historii prowincja, przechodząc przez politycznie burzliwe okresy, z kraju typowo rolniczego stała się nowoczesnym, bogatym i prężnym rejonem Kanady.

Więcej w artykule głównym: historia Alberty.

edytuj Polonia i poloniki w Albercie

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Alberta (prowincja Kanady)

p • d • e Podział administracyjny Kanady Alberta • Kolumbia Brytyjska • Manitoba • Nowa Fundlandia i Labrador • Nowa Szkocja • Nowy Brunszwik • Ontario • Quebec • Saskatchewan • Wyspa Księcia Edwarda Terytoria Kanady Jukon • Nunavut • Terytoria Północno-Zachodnie