Risorgimento.html |
| | | ca | | | de | | | en | | | es | | | fr | | | it | | | nl | | | no | | | pl | | | pt | | | ru | | | ro | | | fi | | | sv | | | tr | | | vo | | |
| |  |
Risorgimento (herrijzing) is een periode in de Italiaanse geschiedenis tussen het Congres van Wenen (1815) en de inlijving van de Kerkelijke Staat bij Italië in 1870 en staat in het teken van de eenwording van Italië.
Dezelfde term wordt ook gebruikt voor het streven naar een Italiaanse staatkundige eenheid en voor de bewegingen die dit doel nastreefden. Het Risorgimento was als beweging heterogeen, dat wil zeggen dat zowel monarchisten als republikeinen zich achter het streven naar een Italiaanse eenheidsstaat konden scharen.
Inhoud |
bewerk Ontstaan
bewerk Napoleon
Napoleon veroverde het hele Italiaans schiereiland. Italië maakte mede door de invoering van een moderne wetgeving en doelmatiger bestuur een voorspoedige ontwikkeling door. Het ineenstorten van het Italiaanse ancien régime en de staatkundige napoleontische hervormingen, hebben ook na de val van Napoleon een burgerlijk en nationaal bewustzijn laten ontstaan onder de bevolking. Er was een verlangen naar een ongedeeld Italië ontstaan. De naam Risorgimento drukt dat verlangen uit: het betekent 'wederopstanding' en verwijst naar de grootsheid van Italië in de Oudheid en Renaissance.
bewerk Eenwording
De Italiaanse eenwording begon goed in 1861 onder leiding van het Koninkrijk Sardinië. Sardinië, uitgebreid met de Republiek Genua na het Congres van Wenen, verkreeg in 1860 het door Napoleon III veroverde Lombardisch-Venetiaans Koninkrijk door ruil met Savoye en Nice (voorheen Nizza) van Frankrijk. Datzelfde jaar sloten Parma, Toscane, Modena en Romagna zich bij Sardinië aan en begon Giuseppe Garibaldi met zijn campagne om Zuid-Italië te veroveren. Hij kreeg het Koninkrijk der Beide Siciliën er snel onder en ontmoette te Gaeta Victor Emanuel II, koning van Sardinië, die vanuit het noorden oprukte. Deze snelle vereniging werd voor de meeste aanhangers van het Risorgimento in 1870 afgesloten. De voorstanders van aansluiting van Oostenrijkse gebieden (waaronder Zuid-Tirol, Istrië, Triëst) na 1870 heten irredentisten.
bewerk Afspraak tussen elites
De Italiaanse eenwording is in feite het resultaat van een afspraak tussen elites uit Noord- en Zuid-Italië. Noord-Italië is van oudsher cultureel georiënteerd op centraal Europa. Ten paleize van het Koninkrijk Sardinië (hoofdzetel in Turijn) werd Frans gesproken. Vanaf het einde van de 18e eeuw kwam de industrialisatie op gang in Noord- en Midden-Europa. Deze ontwikkeling ging aan Noord-Italië voorbij. De pauselijke domeinen in het midden van het schiereiland beschouwden het industralisatieproces als een regelrechte bedreiging voor hun machtsbasis. De pauselijke macht was vooral gebaseerd op feodale verhoudingen. Gesteund door zijn bondgenoten Frankrijk en Oostenrijk-Hongarije zorgde de paus ervoor dat Noord-Italië een bufferfunctie kreeg, natuurlijk tot misnoegen van de noorditaliaanse elites.
De Zuiditaliaanse elites beschouwden de industrialisatie eveneens als een bedreiging: ook de Zuiditaliaanse machtsverhoudingen waren gebaseerd op feodale eigendomsverhoudingen. In hun ogen was uitbreiding van grondgebied de beste manier om deze verhoudingen te consolideren. Die kon alleen maar koste gaan van de pauselijke domeinen.
De Noord- en Zuid-Italiaanse elites vonden elkaar hierin, want indamming van de pauselijke macht verschafte de Noord-Italianen enerzijds de mogelijkheid om het industrialisatieproces te initiëren; anderzijds gaf het de Zuid-Italiaanse elites de zekerheid dat de feodale verhoudingen behouden bleven. Kortom, "Alles moest veranderen, opdat alles hetzelfde zou blijven," aldus een personage uit de roman Il Gattopardo van Giuseppe Tomasi di Lampedusa. Aan de Risorgimento ligt dus een contract ten grondslag. Deze kunstmatige wijze van staatsvorming is allesbepalend gebleken voor de Italiaanse politiek.
bewerk Cliëntelisme
Omdat altijd de dreiging bestond dat het land uiteen zou kunnen vallen, ontstond het principe van 'cliëntelisme', ofwel het kopen van loyaliteit. Ideologische, nationalistische of religieuze binding tussen kiezers en gekozenen speelt niet de hoofdrol. Cliëntelisme is simpel gezegd: "jij doet wat voor mij en ik stem op jou". Op microniveau moet daarbij gedacht worden aan individuele hulp, bijvoorbeeld het regelen van een goede opleiding voor zoon of dochter of het verlenen van een pensioen. Op macroniveau ging het om het toewijzen van bouwcontracten in ruil voor honderden stemmen. Hieruit blijkt dat er een directe relatie bestaat met de Risorgimento en het bestaan van de maffia.
bewerk Zie ook